सोमवार, 13 एप्रिल 2026
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 252

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥ २५२ ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥

"Therefore, whatever is done by the great, that very thing is practiced by others; then that itself is accepted as the standard by common people too."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा थोर पुरुषाने
By the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरावे किंवा करावे
Should be practiced or performed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
सामान्येंही Noun
Sāmānyēṃhī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा समर्थ माणसे जे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. मग सामान्य लोक त्याच गोष्टीला प्रमाण किंवा आदर्श मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे आणि सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ पदावर आहेत किंवा जे ज्ञानी आहेत, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सर्वसामान्यांचे लक्ष असते. श्रेष्ठ व्यक्ती जसे वागतात, तसेच वागणे योग्य आहे असा समज लोकांचा होतो. जर समर्थ व्यक्तींनी सदाचाराचे पालन केले, तर समाज आपोआप सन्मार्गाला लागतो. ही ओवी भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुले त्यांचे पाहून आपोआप शिस्त शिकतात. उदाहरणार्थ, जर शिक्षकांनी स्वतः वेळेचे पालन केले, तर विद्यार्थीही वक्तशीरपणाचा आदर्श घेतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर कसा परिणाम होतो, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी मांडतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 335

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । हे सांडूनि उचिता । अनुचित न करीं ॥

म्हणून तू आता, हे पांडुपुत्रा अर्जुना, गोंधळून जाऊ नकोस. जे तुझे योग्य कर्तव्य आहे ते सोडून अयोग्य गोष्ट करू नकोस.

"Therefore, O Arjuna, do not be deceived; do not abandon your rightful duty to do what is improper."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून देऊन
Having abandoned
उचिता Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित कर्तव्य
Proper or rightful duty
अनुचित Adjective
Anuchita
अयोग्य
Improper or wrong

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता गोंधळू नकोस. तुझे जे खरे कर्तव्य आहे ते सोडून चुकीचे वागू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सावध करत आहेत. ते म्हणतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मोह किंवा दयेपोटी स्वधर्म त्यागणे हे अनुचित आहे. क्षत्रियाचे कर्तव्य युद्ध करणे हे आहे. जर तू तुझे विहित कर्तव्य (उचित कर्म) सोडून संन्यास घेण्याचा विचार केलास, तर ते तुझ्यासाठी अयोग्य ठरेल. जीवनात संभ्रम निर्माण झाला तरी आपल्या मूळ कर्तव्यापासून ढळू नये, असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला कठीण प्रसंगात आपले कर्तव्य सोडून पळून जावेसे वाटते, तेव्हा ही ओवी आठवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी अभ्यास सोडून देणे हे 'अनुचित' आहे, उलट धैर्याने सामोरे जाणे हे 'उचित' आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत आणि मोहापायी कर्तव्य सोडू नको असे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 305

आणि विषयांचिया चिंतनीं । संगु उपजे अंतःकरणीं । संगापासुनि मनीं । कामु प्रगटे ॥ ३०५ ॥

आणि विषयांच्या चिंतनाने अंतःकरणात आसक्ती निर्माण होते. त्या आसक्तीतून मनात काम (इच्छा) निर्माण होते.

"And by contemplating on sensory objects, attachment arises in the heart; from attachment, desire manifests in the mind."

विषयांचिया Noun
Vishayanchiya
विषयांच्या (इंद्रिय सुखांच्या गोष्टी)
of sensory objects
चिंतनीं Noun
Chintani
विचाराने किंवा ध्यानाने
by contemplating
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
attachment
उपजे Verb
Upaje
निर्माण होते
arises
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनात
in the heart/mind
कामु Noun
Kamu
इच्छा किंवा वासना
desire
प्रगटे Verb
Pragate
प्रकट होतो
manifests

💡 अर्थ

जेव्हा आपण सतत एखाद्या गोष्टीचा विचार करतो, तेव्हा आपल्याला त्या गोष्टीची ओढ लागते. या ओढीतूनच ती गोष्ट मिळवण्याची तीव्र इच्छा मनात निर्माण होते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे मानवी मनाच्या अधःपतनाची पहिली पायरी स्पष्ट करतात. जेव्हा एखादा मनुष्य इंद्रियांच्या विषयांचे (जसे की चव, रूप, शब्द) वारंवार चिंतन करतो, तेव्हा त्याच्या मनात त्या विषयांबद्दल 'संग' म्हणजे आसक्ती किंवा ओढ निर्माण होते. एकदा का ही आसक्ती जडली की, ती वस्तू मिळवण्यासाठी मनात तीव्र लालसा किंवा 'काम' (Desire) उत्पन्न होतो. हा श्लोक भगवद्गीतेतील 'ध्यायतो विषयान् पुंसः' या प्रसिद्ध श्लोकाचे मराठी ओवीतील निरूपण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर आपल्याला अभ्यासात लक्ष केंद्रित करायचे असेल, तर मोबाईल किंवा खेळांच्या विचारांपासून दूर राहावे. कारण सतत विचार केल्याने त्यांची ओढ लागते आणि अभ्यासावरून लक्ष विचलित होते. मनावर ताबा मिळवण्यासाठी विचारांवर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या २.६२ श्लोकावर भाष्य करताना माउली विषयांच्या चिंतनातून आसक्ती आणि इच्छा कशी निर्माण होते हे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा