←
गुरुवार, 12 मार्च 2026
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 224

जेथ अर्जुना हे प्रतीति । आली तयाची स्थिति । मग तो कर्माची आहुति । ज्ञानीं देई ॥

"Where, O Arjuna, this realization comes to one's state, then he offers the oblation of actions into knowledge."

जेथ Adverb
Jetha
जेव्हा किंवा ज्या ठिकाणी
When or Where
प्रतीति Noun
Pratiti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or Experience
स्थिति Noun
Sthiti
अवस्था
State or Condition
आहुति Noun
Ahuti
यज्ञात अर्पण केलेले द्रव्य
Oblation or Offering
ज्ञानीं Noun
Jnani
ज्ञानामध्ये
In knowledge
देई Verb
Dei
देतो किंवा अर्पण करतो
Gives or Offers

💡 अर्थ

अर्जुना, जेव्हा माणसाला आत्मज्ञानाचा अनुभव येतो, तेव्हा तो आपली सर्व कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीत अर्पण करतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्यावेळी साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' अशी प्रचिती येते, त्यावेळी त्याच्या हातून घडणारी सर्व कर्मे ही फळाची अपेक्षा न ठेवता केली जातात. जसे अग्नीत टाकलेले पदार्थ भस्म होतात, तसे ज्ञानाच्या प्रकाशात कर्मांचे बंधन नष्ट होते. तो पुरुष कर्तेपणाचा अहंकार सोडून देतो आणि सर्व कर्मे ब्रह्मरूप मानतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता निस्वार्थपणे काम करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानी पुरुषाच्या कर्म करण्याच्या पद्धतीबद्दल आणि त्याच्या मानसिक स्थितीबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 233

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि | आचरावें || २३३ ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; but perform it by renouncing the hope for its fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कामाचा
To the action / duty
संडवे Verb
Sandave
त्याग करावा / सोडावे
Should abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
In every way / Always
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
Should perform / practice

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू कर्माचा त्याग करू नकोस, फक्त फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले काम करत राहा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्म करणे टाळता येत नाही, कारण प्रकृतीचा स्वभावच कर्माचा आहे. म्हणून कर्माचा त्याग करणे हा उपाय नसून, कर्म करण्याच्या पद्धतीत बदल करणे आवश्यक आहे. कर्माचे फळ आपल्याला मिळेलच अशी आसक्ती किंवा हव्यास सोडून जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खऱ्या अर्थाने कर्मयोग आचरणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, जसे की अभ्यास करताना, केवळ 'पहिला नंबर येईल का?' याचा विचार न करता विषयाच्या ज्ञानासाठी मन लावून अभ्यास करणे म्हणजे फळाची आशा सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या तिसऱ्या अध्यायावरील भाष्यात, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की कर्तव्य करणे अनिवार्य आहे, परंतु फळाची आसक्तीच बंधनास कारणीभूत ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 2

जें संन्यास ऐसें म्हणती । तोचि योगु जाण पां सुमती । जे संकल्पु सांडिल्यावांचूनि न होती । योगी केही ॥

ज्याला संन्यास असे म्हणतात, तोच योग आहे असे तू समज. कारण संकल्पाचा त्याग केल्याशिवाय कोणीही योगी होऊ शकत नाही.

"What they call renunciation, know that to be Yoga, O wise one; for no one becomes a Yogi without renouncing their intentions."

संन्यास Noun
Sannyas
त्याग किंवा संन्यास
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा साधना
Union or Yoga
सुमती Noun
Sumati
चांगल्या बुद्धीचा (अर्जुन)
One with good intellect
संकल्पु Noun
Sankalpu
मनातील इच्छा किंवा विचार
Will or Intention
सांडिल्यावांचूनि Other
Sandilyavanchuni
त्याग केल्याशिवाय
Without abandoning

💡 अर्थ

ज्याला लोक संन्यास म्हणतात, तोच खरोखर योग आहे. मनातले विचार किंवा फळाची आशा सोडल्याशिवाय कोणीही खरा योगी बनू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की संन्यास आणि कर्मयोग यात कोणताही मूलभूत फरक नाही. संन्यास म्हणजे केवळ कर्माचा त्याग नव्हे, तर कर्माच्या मागे असलेल्या 'संकल्पाचा' (फळाची इच्छा किंवा मी करतोय हा अहंकार) त्याग होय. जोपर्यंत मनुष्य आपल्या मनातील कामना आणि संकल्प सोडत नाही, तोपर्यंत तो योगाच्या मार्गावर प्रगती करू शकत नाही. बाह्यतः कर्म सोडण्यापेक्षा अंतर्यामी संकल्प सोडणे हेच योगाचे खरे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला हेच फळ मिळाले पाहिजे' हा हट्ट (संकल्प) सोडला तर आपण तणावमुक्त होऊन अधिक चांगले काम करू शकतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत पहिला येण्याचा विचार करण्यापेक्षा फक्त विषयाच्या अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हाच खरा योग आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला संन्यास आणि योग यातील एकरूपता समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा