🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, भगवंताचे अवतार घेणे (जन्म) आणि त्यांनी केलेली कार्ये (कर्म) ही सामान्य मानवासारखी वासना किंवा कर्माच्या बंधनातून निर्माण झालेली नसतात. ती पूर्णपणे दिव्य आणि लोककल्याणासाठी असतात. जो साधक हे गुपित अंतःकरणापासून जाणतो, त्याची संसारातील आसक्ती नष्ट होते. असा ज्ञानी पुरुष मृत्यूत्तर पुनर्जन्माच्या चक्रात न अडकता थेट ईश्वराशी एकरूप होतो, म्हणजेच त्याला मोक्ष प्राप्त होतो.

आपण जे काही काम करतो, ते फळाची अपेक्षा न ठेवता 'ईश्वरार्पण' बुद्धीने केल्यास कर्माचे बंधन राहत नाही. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञानप्राप्तीसाठी केल्यास तो आनंददायी होतो.

भगवान श्रीकृष्ण आपल्या दिव्य जन्माचे आणि कर्माचे रहस्य अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जोपर्यंत मनुष्य बाह्य विषयांच्या (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) आहारी जातो, तोपर्यंत त्याचे मन विचलित राहते. इंद्रिये जेव्हा स्वैरपणे विषयांकडे धावतात, तेव्हा बुद्धी स्थिर राहू शकत नाही. म्हणून, जर आत्मज्ञान प्राप्त करायचे असेल किंवा बुद्धी स्थिर करायची असेल, तर इंद्रियांना विषयांपासून परावृत्त करणे आणि त्यांच्यावर संयम मिळवणे अत्यंत आवश्यक आहे. हाच स्थितप्रज्ञ होण्याचा खरा मार्ग आहे.

अभ्यास करताना मोबाईल किंवा टीव्ही यांसारख्या गोष्टींकडे लक्ष न देता मनावर ताबा ठेवला, तरच एकाग्रता वाढते आणि परीक्षेत यश मिळते.

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, बुद्धी स्थिर करण्यासाठी इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या आणि मराठी भाषेच्या सौंदर्याचे वर्णन करत आहेत. 'अभिनव वाग्विलास' म्हणजे शब्दांचा असा वापर जो अत्यंत नवीन आणि मोहक आहे. 'चातुर्याचा सौरस' म्हणजे यात केवळ कोरडे ज्ञान नसून बुद्धिमत्तेचा गोडवा किंवा रस आहे. 'प्रमेयाचा सुवास' म्हणजे आध्यात्मिक सिद्धांतांचा सुगंध या ग्रंथातून सर्वत्र पसरत आहे. थोडक्यात, हा ग्रंथ बुद्धीला आणि मनाला आनंद देणारा ज्ञानाचा स्रोत आहे.

आपण जेव्हा कोणतेही काम करतो, तेव्हा त्यात केवळ कौशल्य नसावे, तर त्यात नाविन्य आणि गोडवा असावा. उदाहरणार्थ, संवाद साधताना केवळ माहिती न देता ती समोरच्याला पटेल अशा गोड भाषेत सांगावी.

संत ज्ञानेश्वर महाराज ग्रंथाच्या सुरुवातीला आध्यात्मिक ज्ञानाच्या आणि भाषेच्या समृद्धीचे वर्णन करत आहेत.