🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगातील प्रत्येक गोष्टीला सुरुवात आणि शेवट असतोच. जे निर्माण झाले आहे, त्याचा नाश होणे हा सृष्टीचा नियम आहे. अर्जुनाला आपल्या स्वकीयांच्या मृत्यूची भीती वाटत होती, त्यावर उपाय म्हणून श्रीकृष्ण सांगतात की, हा तर निसर्गाचा सहज धर्म आहे. त्यामुळे या अटळ गोष्टीसाठी मनात शोक किंवा दुःख धरून ठेवणे व्यर्थ आहे. ज्ञानी माणसाने हे सत्य ओळखून आपले कर्तव्य पार पाडले पाहिजे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान सोसावे लागते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा 'बदल हा निसर्गाचा नियम आहे' हे लक्षात घेऊन दुःख कमी करावे. उदाहरणार्थ, जुनी नोकरी सुटली किंवा एखादा काळ संपला तर रडत न बसता नवीन सुरुवातीसाठी तयार राहावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सृष्टीच्या नियमांची जाणीव करून देत आहेत की प्रत्येक गोष्टीचा अंत निश्चित आहे, त्यामुळे शोक करणे अयोग्य आहे.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला संदेश स्पष्ट करतात. अर्जुन मोहामुळे आणि संभ्रमामुळे युद्ध करण्यास टाळाटाळ करत होता. महाराज म्हणतात की, ही चिंता 'झकविली' म्हणजे तुला फसवणारी आणि तुझ्या कर्तव्यापासून दूर नेणारी आहे. क्षत्रियाचे परम कर्तव्य म्हणजे अधर्माविरुद्ध लढणे. त्यामुळे मनातील सर्व शंका आणि भीती त्यागून, कृतीसाठी सज्ज होणे हाच एकमेव मार्ग आहे. येथे 'धनुष्य हाती घेणे' म्हणजे केवळ शस्त्र उचलणे नसून आपल्या जबाबदारीचा स्वीकार करणे होय.

जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या कामाला घाबरतो किंवा गोंधळतो, तेव्हा जास्त विचार न करता आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करून कामाला सुरुवात करावी. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास खूप आहे म्हणून रडत न बसता, पुस्तक हातात घेऊन अभ्यासाला सुरुवात करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ आणि भीती सोडून युद्धासाठी तयार होण्यास सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत सिद्धांताचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक परब्रह्माचा अनुभव घेतो, तेव्हा तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. जसा मिठाचा खडा समुद्रात गेल्यावर समुद्रच होतो, तसाच भक्त देवाशी एकरूप होतो. या स्थितीत 'मी' आणि 'तू' हा भेद संपतो. साध्य आणि साधक यांच्यातील अंतर मिटून जाणे म्हणजेच खरे ऐक्य होय.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कलेत किंवा कामात इतके मग्न होतो की आपल्याला स्वतःचा विसर पडतो, तेव्हा आपण त्या कामाशी एकरूप होतो. उदाहरणार्थ, गाणे गाताना गायक जेव्हा गाणेच बनतो, तेव्हाच खरी कला सादर होते.

ज्ञानेश्वर महाराज येथे साधकाच्या अंतिम स्थितीचे, म्हणजेच अद्वैताचे वर्णन करत आहेत.