🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे काहीच कारण उरलेले नाही. तू तुझ्या मनाला भ्रमात ठेवू नकोस किंवा कर्तव्यापासून परावृत्त करू नकोस. क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्यासाठी सज्ज हो आणि युद्धासाठी धनुष्य उचल. हे केवळ युद्धाचे आवाहन नसून अज्ञानाचा त्याग करून ज्ञानयुक्त कर्म करण्याचा संदेश आहे.

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात गोंधळून जातो किंवा आळसामुळे काम टाळतो, तेव्हा या ओवीचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटत असेल तर घाबरून न जाता 'उठ आणि अभ्यास कर' हा संदेश स्वतःला द्यावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ सोडून देऊन क्षत्रिय धर्मानुसार युद्ध करण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार कर्म न करता, जे कर्म 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनामध्ये त्यापासून मिळणाऱ्या फळाची कोणतीही हाव किंवा अपेक्षा नसावी. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडून केवळ कर्मावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा ते कर्म 'उत्तम' म्हणजे अत्यंत श्रेष्ठ दर्जाचे होते. हीच खरी कर्मयोगाची साधना आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर (कर्तव्यावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: गणिताचा सराव करताना 'मला पैकीच्या पैकी गुण मिळतील का?' असा विचार करण्याऐवजी 'मी हे गणित अचूक कसे सोडवू शकेन?' यावर लक्ष द्यावे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनात न अडकता कार्य कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्मा हा अविनाशी आहे आणि शरीर हे नश्वर आहे. अर्जुनाचा मोह हा केवळ देहबुद्धीमुळे निर्माण झाला आहे. महाराज म्हणतात की, 'मी मारणारा आणि हे मरणारे' हा विचारच चुकीचा आहे कारण हा केवळ शरीराचा संबंध आहे. तू या भ्रमात अडकू नकोस आणि स्वतःची फसवणूक करून घेऊ नकोस. देहाच्या पलीकडे असलेल्या आत्मतत्त्वाचा विचार कर.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या भौतिक वस्तूच्या किंवा व्यक्तीच्या विरहाने दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की शरीर आणि भौतिक गोष्टी तात्पुरत्या आहेत. ही जाणीव आपल्याला मानसिक स्थिरता देते.

भगवान श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या टीकेद्वारे अर्जुनाला शारीरिक आसक्तीच्या पलीकडे जाऊन शाश्वत सत्य ओळखण्याचा सल्ला देत आहेत.