🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो पुरुष कर्माच्या ठिकाणी अकर्म (म्हणजे मी कर्ता नाही ही भावना) पाहतो आणि अकर्माच्या ठिकाणी कर्म पाहतो, तोच मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे. असा पुरुष बाह्यतः सर्व कर्मे करत असला तरी अंतर्यामी तो कर्माच्या फळापासून अलिप्त असतो. तो आत्मस्वरूपात स्थिर असल्याने त्याला कर्माचे बंधन लागत नाही. तोच खरा योगयुक्त आणि पवित्र पुरुष असून त्याने जीवनाचे सार्थक केले आहे असे समजावे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता आपले कर्तव्य म्हणून करणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे गहन तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्या ज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात जो कर्माच्या बंधनातून मुक्त झाला आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियांच्या शक्तीचे वर्णन करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, ज्याप्रमाणे महाप्रलयाच्या वेळी सुटलेला प्रचंड वारा कोणत्याही अडथळ्याने थांबत नाही किंवा कोणाच्याही नियंत्रणात राहत नाही, त्याचप्रमाणे माणसाची पाचही ज्ञानेंद्रिये अत्यंत शक्तिशाली आणि चंचल असतात. ती माणसाच्या मनाला आपल्या विषयांकडे इतक्या वेगाने ओढून नेतात की, विवेकी माणसालाही ती आवरणे कठीण जाते. साधकाने या इंद्रियांच्या अनावर स्वरूपाची जाणीव ठेवून सावध राहिले पाहिजे.

दैनंदिन जीवनात जंक फूड खाण्याची इच्छा किंवा मोबाईलचे व्यसन हे इंद्रियांच्या अनावरपणाचे उदाहरण आहे. हे टाळण्यासाठी मनावर संयम ठेवणे आवश्यक आहे.

भगवान श्रीकृष्णांच्या उपदेशावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियांच्या चंचलतेचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे लाकडाचा ढीग कितीही मोठा असला तरी अग्नीचा एक लहानसा ठिणगी त्याला भस्म करण्यासाठी पुरेशी असते, त्याचप्रमाणे मानवाच्या हातून घडलेली अनंत कर्मे (संचित, प्रारब्ध, क्रियमाण) आत्मज्ञानाच्या अग्नीमध्ये भस्म होतात. जेव्हा मनुष्याला 'मी आत्मा आहे, देह नाही' हे सत्य उमजते, तेव्हा कर्माचे बंधन उरत नाही. हे ज्ञान कर्माच्या फळांची आसक्ती नष्ट करते.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीचे खरे स्वरूप समजून घेतो (ज्ञान), तेव्हा त्याबद्दलची भीती किंवा चुकीचे विचार नष्ट होतात. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरणे हे अज्ञान आहे, पण टॉर्चच्या प्रकाशात (ज्ञान) ती दोरी आहे हे कळताच भीती पूर्णपणे नष्ट होते.

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाची शक्ती स्पष्ट करत आहेत, जिथे ते सांगतात की आत्मज्ञान कशा प्रकारे कर्माची बंधने नष्ट करते.