शुक्रवार, 22 ऑगस्ट 2025
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 82

जेथें अर्जुना हें न दिसे । तेथें सुख हेंचि असे । म्हणोनि विषयसंगु न सोसे । साधुजनां ॥ ८२ ॥

जेथे अर्जुना हे (विषय) दिसत नाहीत, तेथेच खरे सुख असते; म्हणून सज्जन लोक विषयांच्या संगतीचा स्वीकार करत नाहीत.

"Where these (sensory objects) are not seen, O Arjuna, there alone is bliss; therefore, holy men do not endure the company of sensory objects."

जेथें Adverb
jethe
जिथे
where
न दिसे Verb
na dise
दिसत नाही
is not seen
सुख Noun
sukha
आनंद
bliss/happiness
विषयसंगु Noun
vishayasangu
विषयांची ओढ/संगत
attachment to sensory objects
न सोसे Verb
na sose
सहन होत नाही/आवडत नाही
do not tolerate/desire
साधुजनां Noun
sadhujanan
सज्जन लोकांना
to the wise/saints

💡 अर्थ

हे अर्जुना, जिथे इंद्रियांचे विषय (जसे की चव, स्पर्श, मोह) नसतात, तिथेच खरे आणि कायमचे सुख असते. म्हणूनच शहाणे लोक बाह्य सुखांच्या मागे धावत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसुखाचे स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत माणसाचे लक्ष बाह्य जगातील भौतिक सुखांकडे असते, तोपर्यंत त्याला स्वतःच्या अंतरातील शाश्वत आनंदाची जाणीव होत नाही. जेव्हा मनातून विषयांची ओढ पूर्णपणे निघून जाते, तेव्हाच 'ब्रह्मसुख' किंवा 'आत्मसुख' प्रकट होते. साधू किंवा ज्ञानी पुरुष हे जाणतात की इंद्रियजन्य सुख हे क्षणभंगुर आणि अंती दुःख देणारे असते, म्हणून ते विषयांच्या मोहापासून अलिप्त राहतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा चविष्ट पदार्थांमध्ये सुख शोधतो. पण थोडा वेळ शांत बसून ध्यान केल्यास मनाला जी शांतता मिळते, ती कोणत्याही वस्तू पेक्षा मोठी असते. उदाहरण: परीक्षेच्या काळात सोशल मीडियापासून दूर राहिल्यावर मिळणारी एकाग्रता आणि यश हे खऱ्या सुखाचे उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रियजन्य सुखापेक्षा आत्मसुख कसे श्रेष्ठ आहे, हे माउली अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 209

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥

म्हणोनि उचित जे कर्म । तेंचि करीं तूं सप्रेम । परी फळाचें मनोधर्म । न धरीं कांहीं ॥ २०९ ॥

"Therefore, perform your rightful duty with love; but do not hold any desire for the results in your mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Rightful
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमाने
With love
फळाचें Noun
Phalache
फळाची / परिणामाची
Of the fruit / result
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाची ओढ / इच्छा
Mental inclination / desire
धरीं Verb
Dhari
धरणे / ठेवणे
To hold / keep

💡 अर्थ

म्हणून तुला जे योग्य कर्तव्य कर्म आहे, तेच तू प्रेमाने कर; परंतु त्या कर्माच्या फळाची इच्छा मनात मुळीच धरू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) अत्यंत निष्ठेने आणि प्रेमाने पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग करणे हा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. कर्मावर आपला अधिकार आहे, पण त्याच्या फळावर नाही, हेच या ओवीचे सार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मला किती गुण मिळतील' या चिंतेपेक्षा 'मी मनापासून अभ्यास कसा करेन' यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, चित्र काढताना ते सुंदर होईल की नाही यापेक्षा ते काढण्याच्या प्रक्रियेचा आनंद घ्यावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचेच स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 104

म्हणोनि उचित कर्म । जेणें पाविजे परम धर्म । तें आचरावें सप्रेम । यथाविधी ॥ १०४ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty, by which the supreme dharma is attained, with love and according to the rules."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or duty
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ किंवा सर्वोच्च
Supreme or highest
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासह
With love
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे किंवा नियमानुसार
According to rules

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य आणि शास्त्रविहित कर्म आहे, ज्याद्वारे श्रेष्ठ धर्माची प्राप्ती होते, ते कर्म प्रेमाने आणि योग्य पद्धतीने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजेच विहित कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्या कर्माच्या पालनाने आपल्याला परम धर्माची किंवा आध्यात्मिक उन्नतीची प्राप्ती होते, असे कर्म केवळ कर्तव्य म्हणून न करता ते अत्यंत प्रेमाने (सप्रेम) आणि शास्त्राने सांगितलेल्या नियमांनुसार (यथाविधी) पार पाडावे. कर्माकडे बघण्याचा दृष्टिकोन हा भक्तीचा असावा, तरच ते कर्म बंधनातून मुक्त करणारे ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला दिलेले काम किंवा कर्तव्य हे ओझे न मानता ते आनंदाने आणि शिस्तीने पूर्ण करावे. उदाहरण: विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास हा केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि नियोजित वेळेत पूर्ण करावा.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा