शनिवार, 09 ऑगस्ट 2025
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 43

जेथ अर्जुना हे बुद्धी। सर्वथा न पाविजे सिद्धी। जेथ विषयांचीच वृद्धी। मानिजे थोर॥

"Where, O Arjuna, this intellect never reaches perfection; where only the growth of sensual objects is considered great."

जेथ Adverb
Jetha
ज्या ठिकाणी
Where
बुद्धी Noun
Buddhi
समज किंवा निश्चय
Intellect
सिद्धी Noun
Siddhi
यश किंवा प्राप्ती
Attainment or Success
विषयांची Noun
Vishayanchi
इंद्रिय भोगांची
Of sensual pleasures
वृद्धी Noun
Vruddhi
वाढ
Increase or Growth
थोर Adjective
Thora
मोठे किंवा श्रेष्ठ
Great or Superior

💡 अर्थ

हे अर्जुन, जहाँ केवल इंद्रिय भोगों की वृद्धि को ही महान माना जाता है, वहाँ यह स्थिर बुद्धि कभी सफलता प्राप्त नहीं करती।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या लोकांचे चित्त केवळ ऐहिक सुखांमध्ये आणि विषयांच्या उपभोगामध्ये गुंतलेले असते, त्यांना आत्मज्ञानासाठी आवश्यक असलेली स्थिर बुद्धी (व्यवसायात्मिका बुद्धी) कधीच प्राप्त होऊ शकत नाही. असे लोक केवळ वासनांच्या वाढीलाच जीवनाचे यश समजतात. ज्या मनात सतत भोगांचे विचार चालतात, तिथे ईश्वराप्रती असलेली एकाग्रता टिकू शकत नाही. मोक्षप्राप्तीसाठी मनाचा संयम आणि विषयांवरील आसक्ती सोडणे आवश्यक असते, जे अशा विचलित लोकांकडे नसते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा बाह्य चैनीच्या वस्तूंमध्येच सुख शोधत राहिलो, तर आपल्याला अभ्यासात किंवा महत्त्वाच्या कामात एकाग्रता साधता येणार नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात जर मन खेळांकडेच ओढ घेत असेल, तर अभ्यासाची 'सिद्धी' मिळणार नाही.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे अशा लोकांच्या मानसिकतेचे वर्णन करत आहेत जे केवळ भौतिक सुखांच्या मागे धावतात आणि त्यामुळे त्यांची बुद्धी स्थिर का राहत नाही हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 272

म्हणौनि कर्मे तिये अशेखें । आचरावीं यथासुखें । परि फळाचीं अभिलाखें । सांडूनियां ॥

"Therefore, perform all those actions with ease and joy, but after renouncing the longing for their results."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
अशेखें Adjective
Aśēkhēṃ
संपूर्ण किंवा सर्व
Entirely or all
आचरावीं Verb
Ācarāvīṃ
करावीत किंवा आचरणात आणावीत
Should perform
यथासुखें Adverb
Yathāsukhēṃ
आनंदाने किंवा सुखाने
Happily
अभिलाखें Noun
Abhilākhēṃ
इच्छा किंवा हाव
Desire or longing
सांडूनियां Verb
Sāṇḍūniyāṃ
सोडून देऊन
Having abandoned

💡 अर्थ

इसलिए उन सभी कर्मों को प्रसन्नतापूर्वक पूर्ण करना चाहिए, परंतु उनके फलों की इच्छा का त्याग करके।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित कर्तव्ये (कर्मे) पूर्णपणे आणि आनंदाने पार पाडली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करणे हा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाचा त्याग करणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. हेच आदर्श जीवन जगण्याचे सूत्र आहे की कर्म करताना त्यात पूर्णपणे मग्न व्हावे पण त्याच्या परिणामाची आसक्ती धरू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करून मन लावून अभ्यास करावा. उदाहरण: खेळताना फक्त विजयाचा विचार न करता खेळाचा आनंद घ्यावा.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनात न अडकता कर्म करण्याची पद्धत म्हणजेच निष्काम कर्मयोग समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 23

म्हणोनि कर्म सांडिजे । तरी हे केविं घडिजे । जे शरीरचि न होइजे । आपणयां ॥ २३ ॥

"Therefore, if action is to be abandoned, how can it happen? For we cannot exist without a body."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे
To be abandoned
केविं Adverb
Kevim
कसे
How
घडिजे Verb
Ghadije
घडणे / शक्य होणे
To happen / To be possible
शरीरचि Noun
Sharirachi
शरीरच
The body itself
आपणयां Pronoun
Apanaya
आपल्याला
To ourselves

💡 अर्थ

इसलिए यदि कोई कर्म छोड़ने का विचार करे, तो यह कैसे संभव है? जब तक हमारे पास यह शरीर है, तब तक कर्म से बचा नहीं जा सकता।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अपरिहार्यतेबद्दल सांगतात. ते म्हणतात की, जर कोणी ठरवले की मी सर्व कर्मे सोडून देईन, तर ते प्रत्यक्षात अशक्य आहे. जोपर्यंत जीवात्मा शरीरात वास करतो, तोपर्यंत शरीराच्या नैसर्गिक गरजा आणि हालचाली (जसे की श्वास घेणे, पाहणे, ऐकणे) ही सुद्धा कर्मेच आहेत. देह धारण केल्यावर कर्माचा पूर्ण त्याग करणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य आहे, कारण देह असणे हीच एक क्रिया आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण कितीही आळस केला किंवा 'मी काहीच करणार नाही' असे म्हटले, तरी जगण्यासाठी आपल्याला काही ना काही कृती करावीच लागते. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यास करायचे टाळले तरी त्याचे जेवणे, फिरणे किंवा विचार करणे ही कर्मे सुरूच राहतात. म्हणून कर्माचा कंटाळा न करता ती योग्य भावनेने पार पाडावीत.

📌 संदर्भ

देहधारी मनुष्याला कर्म टाळणे का अशक्य आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा