🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या मनातील भाव व्यक्त करतात. कुरुक्षेत्रावर युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला विनंती करतो की, माझा रथ दोन्ही सैन्यांच्या अगदी मध्यभागी नेऊन उभा कर. अर्जुनाला हे पाहायचे होते की आपल्याशी युद्ध करण्यासाठी कोण कोण योद्धे सज्ज झाले आहेत. हे केवळ युद्धाचे निरीक्षण नसून, एका मोठ्या संघर्षापूर्वीची मानसिक तयारी आहे. ज्ञानेश्वरीतील ही ओवी अर्जुनाच्या वीरवृत्तीचे आणि श्रीकृष्णावरील त्याच्या अढळ विश्वासाचे दर्शन घडवते.

कोणतेही मोठे काम किंवा आव्हान स्वीकारण्यापूर्वी परिस्थितीचे पूर्णपणे निरीक्षण करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या स्पर्धेत उतरण्यापूर्वी आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांची ताकद आणि आपली तयारी यांचा अंदाज घेणे यशासाठी महत्त्वाचे ठरते.

कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेण्याची विनंती करतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे गुपित स्पष्ट करतात. जो मनुष्य बाह्यतः कर्म करत असतानाही अंतर्यामी 'मी कर्ता नाही' या भावनेत स्थिर असतो, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो मनुष्य केवळ शरीर स्थिर ठेवून मनात संकल्पांचे कर्म करत असतो, तो अकर्मात कर्म करतो. या दोन्हीतील सूक्ष्म भेद जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय. ही स्थिती प्राप्त होणे म्हणजेच ज्ञानाची पराकाष्ठा आहे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ: एखादे सामाजिक कार्य करताना स्वतःच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता ते निस्वार्थपणे करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे आपली नम्रता व्यक्त करत आहेत. ते म्हणतात की, महर्षी व्यासांनी ज्याप्रमाणे महाभारताची रचना केली, त्याच व्यासांच्या आशीर्वादाने आणि कृपेने मी ही भगवद्गीता मराठी भाषेत ओवीबद्ध करत आहे. हे कार्य माझे स्वतःचे नसून ते गुरूंच्या आणि व्यासांच्या कृपेचे फळ आहे, असे ते सुचवतात. ज्ञानेश्वर महाराज संस्कृतमधील ज्ञान सर्वसामान्य मराठी माणसाला समजावे यासाठी हा प्रयत्न करत आहेत.

कोणतेही मोठे कार्य करताना आपल्या मार्गदर्शकांचा किंवा गुरूंचा आदर करावा आणि त्यांच्या कृपेनेच आपण यशस्वी होऊ शकतो, हा भाव ठेवावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर आपल्या शिक्षकांचे आभार मानणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज महर्षी व्यासांच्या कृपेने भगवद्गीता मराठी भाषेत सांगण्याचा आपला संकल्प व्यक्त करत आहेत.