←
रविवार, 30 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 193

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहले | हे संशयाचे थोंब माजले | ते ज्ञानासि शस्त्राने तोडिले | हृदयस्थ जे || १९३ ||

"Therefore, destroy these thickets of doubt born of ignorance in your heart with the weapon of knowledge."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajñānāpāsoni
अज्ञानापासून
from ignorance
संशयाचे Noun
Saṁśayācē
संशयाचे
of doubt
थोंब Noun
Thōmba
पसारा किंवा दाट झाडी
thicket or mass
ज्ञानासि Noun
Jñānāsi
ज्ञानरूपी
by knowledge
शस्त्राने Noun
Śastrānē
शस्त्राने
with a weapon
हृदयस्थ Adjective
Hṛdayastha
हृदयात असलेले
residing in the heart

💡 अर्थ

इसलिए, अज्ञान से उत्पन्न अपने हृदय में स्थित इस संशय के समूह को ज्ञान रूपी तलवार से काट डालो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, संशय हा अज्ञानाचा परिणाम आहे. तो मनुष्याच्या हृदयात एखाद्या दाट झाडीप्रमाणे (थोंब) वाढतो आणि मनुष्याला सत्यापासून दूर नेतो. हा संशय नष्ट करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे 'आत्मज्ञान'. ज्याप्रमाणे अंधार घालवण्यासाठी प्रकाशाची गरज असते, त्याचप्रमाणे अज्ञानातून जन्मलेला संशय नष्ट करण्यासाठी विवेकाच्या आणि ज्ञानाच्या शस्त्राचा वापर करणे आवश्यक आहे. जेव्हा मनुष्याला स्वतःच्या स्वरूपाचे ज्ञान होते, तेव्हा सर्व शंका आपोआप मावळतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला स्वतःच्या क्षमतेवर किंवा ध्येयावर शंका येते, तेव्हा आपण अभ्यास आणि अनुभवातून ज्ञान मिळवून ती शंका दूर केली पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या कठीण कामात भीती वाटत असेल, तर त्या कामाचे पूर्ण ज्ञान घेतल्यास आत्मविश्वास वाढतो आणि संशय संपतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश करतात की अज्ञानामुळे तुझ्या हृदयात निर्माण झालेला संशय ज्ञानाच्या शस्त्राने नष्ट कर.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 23

तैसेचि तेही सैन्य । जे कौरवांचे मुख्य सैन्य । तेथें भीष्म द्रोण प्रधान । सकळही ॥ २३ ॥

"Similarly, that army, which was the main force of the Kauravas, had Bhishma and Drona as its primary leaders."

तैसेचि Adverb
Taiseci
त्याचप्रमाणे
Similarly
सैन्य Noun
Sainya
लष्कर / फौज
Army
मुख्य Adjective
Mukhya
प्रमुख
Main / Chief
प्रधान Adjective
Pradhan
महत्त्वाचे / अग्रगण्य
Principal / Foremost
सकळही Pronoun
Sakalahi
सर्वच
All of them

💡 अर्थ

उसी प्रकार कौरवों की मुख्य सेना में भीष्म, द्रोण और अन्य सभी प्रमुख योद्धा उपस्थित थे।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या प्रसंगाचे वर्णन करत आहेत. अर्जुनाने आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभा करण्यास सांगितल्यानंतर, तो समोरच्या सैन्याचे निरीक्षण करतो. या ओवीत असे सांगितले आहे की, कौरवांच्या बाजूने लढणारे भीष्म पितामह आणि द्रोणाचार्य यांच्यासारखे महान आणि अनुभवी योद्धे त्या सैन्याचे मुख्य आधारस्तंभ होते. हे सैन्य केवळ संख्येने मोठे नव्हते, तर त्यात अत्यंत सामर्थ्यवान सेनापतींचा समावेश होता, जे अर्जुनासाठी मोठे आव्हान होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे कार्य सुरू करण्यापूर्वी आपल्या समोर असलेली आव्हाने आणि प्रतिस्पर्ध्यांची ताकद यांचे अचूक आकलन करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या स्पर्धेत उतरण्यापूर्वी आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांच्या बलस्थानांचा अभ्यास करणे यश मिळवण्यासाठी गरजेचे असते.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कौरव सैन्याचे वर्णन करून सांगत आहे, ज्यात भीष्म आणि द्रोणांसारख्या महारथींच्या उपस्थितीचा उल्लेख आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 226

म्हणोनि तूं आतां । उचित हें पंडुसुता । आचरे पां निभ्रांता । स्वधर्मु हा ॥ २२६ ॥

म्हणोनि तू आता, उचित हे पंडुसुता। आचरे पा निभ्रांता, स्वधर्म हा॥

"Therefore, O son of Pandu, perform your rightful duty now, without any doubt."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)
आचरे Verb
Achare
आचरण कर / पाळ
Perform / Practice
निभ्रांता Adverb
Nibhranta
निःशंकपणे / संशय न ठेवता
Without doubt
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अब बिना किसी संदेह के अपने उचित स्वधर्म (कर्तव्य) का पालन करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही आणि ते श्रेयस्करही नाही. म्हणून, हे अर्जुना, तू कोणत्याही शंकेशिवाय तुझ्या वाट्याला आलेले विहित कर्म म्हणजेच तुझा स्वधर्म आचरणात आण. स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा आणि चित्तशुद्धीचा खरा मार्ग आहे. मनात कोणताही गोंधळ न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे हेच श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचा स्वधर्म म्हणजे अभ्यास करणे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता किंवा आळस न करता अभ्यास करणे म्हणजे 'निभ्रांतपणे स्वधर्म आचरणे' होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) कोणत्याही शंकेशिवाय पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत, कारण कर्म करणे हे कर्म न करण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा