←
रविवार, 30 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 81

जैसा गगनीं गगनाभासु । तो गगनींचि होय विनाशु । तैसा आत्मप्रकाशीं प्रकाशु । आत्मारूपु ॥

"As the appearance of the sky in the sky dissolves into the sky itself, so the light within the light of the Self is the Self itself."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky
गगनाभासु Noun
Gaganabhasu
आकाशाचा आभास
Illusion of the sky
विनाशु Noun
Vinashu
लय पावणे किंवा नाश
Dissolution or destruction
आत्मप्रकाशीं Noun
Atmaprakashin
आत्म्याच्या प्रकाशात
In the light of the soul
आत्मारूपु Adjective
Atmarupu
आत्म्याचे स्वरूप
Form of the soul

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आकाशात दिसणारा आकाशाचा आभास आकाशातच लय पावतो, त्याप्रमाणे आत्मप्रकाशात दिसणारा प्रकाश हा आत्मरूपच असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अद्वैत सिद्धांताचे मर्म उलगडून दाखवतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे आकाशात कधीकधी आकाशाचाच आभास (उदा. निळेपण किंवा पोकळी) निर्माण होतो आणि तो शेवटी आकाशातच विरून जातो, त्याप्रमाणे या सृष्टीचा जो भास होतो, तो शेवटी आत्मतत्त्वातच विलीन होतो. आत्मा हा स्वयंप्रकाशित आहे. जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याला समजते की जे काही दिसत आहे ते सर्व त्या एकाच आत्मतत्त्वाचे रूप आहे. ज्ञाता, ज्ञेय आणि ज्ञान हे सर्व एकाच चैतन्यात एकरूप होतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा बाह्य गोष्टींना स्वतःपासून वेगळे मानतो, ज्यामुळे द्वेष किंवा भीती निर्माण होते. पण जर आपण हे लक्षात घेतले की सर्व सजीव एकाच ईश्वरी शक्तीचा अंश आहेत, तर आपल्यातील भेद संपतील. उदाहरण: समुद्राच्या लाटा समुद्रापेक्षा वेगळ्या नसतात, हे समजणे म्हणजे अद्वैत भाव होय.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आकाशाच्या दृष्टांतातून आत्म्याचे अद्वैत आणि स्वयंप्रकाशित स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 245

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग सामान्येंही तैसेचि वर्तिजे । अनुसरूनि ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, that is accepted as authority by the world; then the common folk also conduct themselves accordingly, following them."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा थोर व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्येंही Noun
Samanyenhi
सामान्य लोकांनी सुद्धा
By common people also
वर्तिजे Verb
Vartije
वागावे किंवा वर्तन करावे
Should behave
अनुसरूनि Adverb
Anusaruni
अनुकरण करून
Following

💡 अर्थ

थोर किंवा सामर्थ्यवान माणसे जे काही करतात, त्यालाच लोक आदर्श मानतात. मग सामान्य लोकही त्यांचेच अनुकरण करून तसेच वागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे नेतृत्वाचा आणि सामाजिक जबाबदारीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ स्थानी आहेत किंवा ज्यांच्याकडे सामर्थ्य आहे, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे जगाचे लक्ष असते. हे श्रेष्ठ लोक जे आचरण करतात, तोच समाजासाठी एक नियम किंवा 'प्रमाण' बनतो. सामान्य जनता स्वतःचा वेगळा विचार न करता या थोर व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालत असते. म्हणून, समाजाला सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी समर्थांनी अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्माने वागणे आवश्यक आहे, कारण त्यांचे वागणे संपूर्ण समाजाची दिशा ठरवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने वागले, तर मुले आपोआपच त्यांचे अनुकरण करून शिस्त पाळतात. उदाहरण: पालकांनी खोटे बोलणे टाळले तरच मुले खरे बोलायला शिकतात.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो आणि त्यांनी आदर्श का घालून दिला पाहिजे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 198

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणा न येती । जैसा सूर्य बिंबाच्या दीप्ती । न येईजे ॥

"Therefore, actions are performed, but they do not lead to the sense of doership; just as the sun is not affected by the radiance of its own disk."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी करतो ही भावना / अहंकार
Sense of doership
बिंबाच्या Noun
Bimbachya
सूर्याच्या गोलाच्या
Of the solar disk
दीप्ती Noun
Deepti
प्रकाश / तेज
Radiance / Light
न येईजे Verb
Na Yeije
येत नाही / स्पर्श करत नाही
Does not affect / Does not come

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण त्या कर्मांचा 'मी करतो' असा अहंकार (कर्तेपणा) मनात येत नाही. जसे सूर्याच्या बिंबाला त्याच्या स्वतःच्या प्रकाशाचा कोणताही भार किंवा स्पर्श होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत सुंदर विवेचन करतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी पुरुष सर्व विहित कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हा कर्ता आहे' अशी भावना कधीच निर्माण होत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्य संपूर्ण जगाला प्रकाशित करतो, पण त्या प्रकाश देण्याच्या क्रियेचा सूर्यावर कोणताही परिणाम होत नाही किंवा सूर्याला 'मी प्रकाश देतो' असा गर्व नसतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी व्यक्ती कर्माच्या फळापासून आणि कर्तेपणाच्या अहंकारापासून मुक्त असते. ती केवळ ईश्वरी इच्छेचे साधन म्हणून कार्य करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने सामना जिंकल्यावर त्याचे सर्व श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सांघिक प्रयत्नांना देणे, हाच खरा कर्तेपणाचा त्याग आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात का अडकत नाही आणि त्याचा अहंकार कसा नष्ट झालेला असतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा