←
रविवार, 23 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 6

तरी उचित कर्म सांडिजे । आणि मग निवांत होइजे । हे न घडे गा पाविजे । कवणेंही परी ॥

"One should abandon prescribed actions and then become quiet; this does not happen or cannot be achieved by anyone in any way."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
सांडिजे Verb
Sandije
सोडून देणे
To abandon
निवांत Adjective
Nivanta
शांत किंवा स्वस्थ
Quiet or peaceful
घडे Verb
Ghade
घडणे किंवा शक्य होणे
To happen or be possible
कवणेंही Pronoun
Kavanehi
कोणाकडूनही
By anyone

💡 अर्थ

अपने उचित कर्तव्यों को छोड़कर और फिर शांत बैठ जाने से किसी को भी शांति या मोक्ष प्राप्त नहीं हो सकता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग केल्याने कोणालाही नैष्कर्म्य सिद्धी किंवा खरी शांती प्राप्त होत नाही. प्रकृतीचे गुण माणसाला सतत कर्मात गुंतवून ठेवतात. त्यामुळे विहित कर्माचा त्याग करून रिकामे बसणे हा मार्ग चुकीचा आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील फळाची आसक्ती सोडणे हेच श्रेष्ठ आहे, कारण कर्म करणे हा जीवाचा स्वभाव आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा करून 'मी आता काहीच करणार नाही' असे ठरवले, तर त्याला ज्ञान मिळणार नाही. त्याऐवजी, आपले कर्तव्य (अभ्यास) प्रामाणिकपणे करणे हेच प्रगतीचे लक्षण आहे.

📌 संदर्भ

केवळ कर्माचा त्याग केल्याने मोक्ष मिळत नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 100

जेथ अर्जुना हें संन्यासी । आणि योगी म्हणती ज्यांसी । ते एकचि पैं मानसीं । विचारीं तूं ॥ १०० ॥

"Therefore, Arjuna, those who are called Sanyasis and those who are called Yogis, consider them as one in your mind."

संन्यासी Noun
Sanyasi
ज्याने कर्माचा त्याग केला आहे असा
Renunciant
योगी Noun
Yogi
जो कर्मयोगाचे आचरण करतो
Practitioner of Yoga
एकचि Adjective
Ekachi
एकच / अभिन्न
One and the same
मानसीं Noun
Manasi
मनामध्ये
In the mind
विचारीं Verb
Vichari
विचार कर / समजून घे
Contemplate / Consider

💡 अर्थ

हे अर्जुन, जिन्हें संन्यासी कहा जाता है और जिन्हें योगी कहा जाता है, वे दोनों वास्तव में एक ही हैं, ऐसा तुम अपने मन में जानो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (सांख्य मार्ग) आणि कर्मयोग हे दोन भिन्न मार्ग वाटत असले तरी त्यांचे अंतिम ध्येय एकच आहे. संन्यासी हा ज्ञानाने कर्माचा त्याग करतो, तर योगी हा फळाची आशा सोडून ईश्वरासाठी कर्म करतो. दोघांनाही मिळणारी शांती आणि आत्मसाक्षात्कार सारखाच असतो. म्हणून बुद्धीने त्यांच्यात भेदभाव करू नकोस, कारण ते तत्त्वतः एकच आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतेही काम करताना ते निस्वार्थ भावनेने केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी अभ्यासाचा त्याग करून ज्ञान मिळवतो किंवा एखादा विद्यार्थी मनापासून अभ्यास करून ज्ञान मिळवतो, दोघांचेही ध्येय 'ज्ञान' हेच असते. कामाचे स्वरूप बदलले तरी उद्दिष्ट एकच असावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की संन्यास मार्ग आणि कर्मयोग मार्ग हे दोन्ही एकाच ध्येयाकडे नेणारे आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 200

म्हणौनि तूं पांडवा | याचि मार्गे चालावा | जेणें विश्व हे विसावा | पावे पैं गा || २०० ||

"Therefore, O Pandava (Arjuna), you should walk on this very path, by which the world attains peace."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
पांडवा Noun
Pāṇḍavā
अर्जुना
O Arjuna
मार्गे Noun
Mārge
मार्गाने
By the path
चालावा Verb
Cālāvā
चालावे किंवा आचरण करावे
Should walk or follow
विश्व Noun
Viśva
जग किंवा सृष्टी
The world or universe
विसावा Noun
Visāvā
विश्रांती किंवा शांती
Rest or peace
पावे Verb
Pāve
मिळेल किंवा प्राप्त होईल
Attains or reaches

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम्हें इसी मार्ग (निःस्वार्थ कर्म) पर चलना चाहिए, जिससे संपूर्ण संसार को शांति और विश्राम प्राप्त हो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत लोकसंग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, श्रेष्ठ व्यक्तीने आपले कर्तव्य नि:स्वार्थ बुद्धीने पार पाडले पाहिजे. जेव्हा एखादा ज्ञानी पुरुष फळाची आशा न धरता कर्म करतो, तेव्हा तो समाजासमोर एक आदर्श ठेवतो. जर अशा व्यक्तीने कर्म करणे सोडले, तर सामान्य लोक गोंधळून जातील. म्हणून, जगाच्या कल्याणासाठी आणि विश्वातील सुव्यवस्था टिकवून ठेवण्यासाठी (विश्व विसावा), अर्जुनाने आपल्या विहित कर्माचे आचरण करावे, असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जबाबदाऱ्या अशा प्रकारे पार पाडणे की ज्यामुळे समाजाचे भले होईल. उदाहरणार्थ, आपण आपले काम प्रामाणिकपणे केले तर त्याचा फायदा संपूर्ण समाजाला होतो आणि सर्वांना सुख मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून लोककल्याणासाठी कर्माचे आचरण कसे असावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा