←
शनिवार, 22 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 171

म्हणौनि उचित कर्म । जेणें पाविजे स्वधर्म । तें आचरावें सप्रेम । यथाविधी ॥ १७१ ॥

"Therefore, perform the appropriate action by which one attains their duty; practice it with love and according to the rules."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
Should perform / practice
सप्रेम Adverb
Saprem
प्रेमासह / आवडीने
With love / affection
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्रोक्त पद्धतीने / नियमाप्रमाणे
According to rules / prescribed method

💡 अर्थ

म्हणून जे आपल्यासाठी योग्य काम आहे, ज्यामुळे आपण आपले कर्तव्य पार पाडू शकतो, ते काम आनंदाने आणि नियमाप्रमाणे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. जे कर्म करणे नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याचा भाग आहे, ते केवळ ओझे म्हणून न करता अत्यंत प्रेमाने आणि भक्तीभावाने करावे. तसेच, ते कर्म करताना शास्त्राने किंवा शिस्तीने सांगितलेल्या पद्धतीनुसार (यथाविधी) करावे. जेव्हा आपण आपले काम आनंदाने आणि योग्य पद्धतीने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात न टाकता आध्यात्मिक प्रगतीकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास केवळ परीक्षेसाठी न करता, तो विषयाच्या आवडीने आणि नियोजित वेळापत्रकानुसार केला पाहिजे. उदाहरण: गणिताचा सराव करताना तो कंटाळा न करता मनापासून केल्यास विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्मे प्रेमाने आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने करण्याच्या आवश्यकतेबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 63

तैसे ते कुरुक्षेत्र । जे धर्माचे पवित्र । जेथ आले एकत्र । उभय दळ ॥

"In that manner, on the sacred land of Kurukshetra, both the armies assembled."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे / अशा प्रकारे
In that manner
कुरुक्षेत्र Noun
Kurukshetra
कुरुक्षेत्राचे मैदान
The field of Kurukshetra
पवित्र Adjective
Pavitra
पावन / शुद्ध
Sacred / Holy
एकत्र Adverb
Ekatra
एका ठिकाणी
Together
उभय Adjective
Ubhaya
दोन्ही
Both
दळ Noun
Dala
सैन्य / फौज
Army / Forces

💡 अर्थ

अशा प्रकारे ते पवित्र धर्मक्षेत्र असलेले कुरुक्षेत्र, जिथे दोन्ही सैन्य (पांडव आणि कौरव) युद्धासाठी एकत्र जमले होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्राच्या रणांगणाचे वर्णन करत आहेत. कुरुक्षेत्राला 'धर्मक्षेत्र' म्हटले गेले आहे, कारण तेथे केवळ युद्धच होणार नव्हते, तर धर्माचा विजय आणि अधर्माचा पराभव ठरणार होता. येथे 'उभय दळ' म्हणजे पांडवांचे आणि कौरवांचे सैन्य समोरासमोर उभे ठाकले आहे. ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला संजय धृतराष्ट्राला युद्धाच्या परिस्थितीची माहिती देताना या पवित्र भूमीचा उल्लेख करतो, जिथे सत्याची आणि असत्याची लढाई होणार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्यासमोर चांगले आणि वाईट असे दोन पर्याय असतात, तेव्हा आपले मन हे 'कुरुक्षेत्र' बनते. अशा वेळी आपण नेहमी सत्याची आणि धर्माची बाजू निवडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, खेळताना आपली चूक मान्य करणे हा धर्माचा मार्ग आहे.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्राच्या पवित्र भूमीवर दोन्ही सैन्ये कशी एकत्र जमली आहेत, याचे वर्णन सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 44

म्हणौनि उचितें कर्मे । आचरिजे मनोधर्में । जेणें विरहितु भ्रमें । लोकु चाले ॥ ४४ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions with mental resolve, so that the world may proceed without delusion."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchitēṃ
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरिजे Verb
Ācharijē
आचरण करावे
Should perform/practice
मनोधर्में Noun
Manōdharmē
मनाच्या धर्माने किंवा निष्ठेने
With mental discipline or devotion
विरहितु Adjective
Virahitu
शिवाय किंवा मुक्त
Without or free from
भ्रमें Noun
Bhramē
भ्रमाने किंवा गोंधळाने
By delusion or confusion
लोकु Noun
Lōku
समाज किंवा लोक
People or society

💡 अर्थ

म्हणून आपल्या वाट्याला आलेली योग्य कर्तव्ये मनापासून आणि निष्ठेने करावीत, जेणेकरून सामान्य लोक गोंधळात न पडता योग्य मार्गाने चालतील.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'लोकसंग्रह' म्हणजे समाजाला योग्य दिशा देण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी किंवा श्रेष्ठ पुरुषांनी आपली विहित कर्मे कधीही सोडू नयेत. जर त्यांनी कर्मे करणे थांबवले, तर सामान्य लोक त्यांचे अनुकरण करून आळशी बनतील किंवा संभ्रमात पडतील. समाजातील सुव्यवस्था टिकवण्यासाठी आणि इतरांना प्रेरणा देण्यासाठी, फळाची अपेक्षा न ठेवता आपली कर्तव्ये पार पाडणे आवश्यक आहे. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या कामात प्रामाणिक राहून आपण इतरांसाठी आदर्श निर्माण करू शकतो. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी वेळेचे पालन केले, तर मुलेही आपोआप शिस्त शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी कर्तव्य पार पाडण्याच्या आवश्यकतेबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा