←
रविवार, 09 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 186

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि आतां | आचरें वेगीं || १८६ ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon this action; but now, perform it quickly, having renounced the hope for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणारा)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
Should be abandoned
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
Entirely / In any way
आशा Noun
Asha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation
आचरें Verb
Achare
आचरण कर / कर
Perform / Practice
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly / Promptly

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा कधीही त्याग करू नकोस. फक्त फळाची अपेक्षा सोडून देऊन तू आपले कर्तव्य त्वरित पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवान श्रीकृष्णांचा संदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही आणि ते योग्यही नाही. जीवनात प्रगती करण्यासाठी कर्म करणे आवश्यक आहे. मात्र, कर्माचे बंधन टाळण्यासाठी 'फळाची आशा' सोडणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची चिंता न करता कर्तव्य भावनेने काम करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. अर्जुनाला 'धनुर्धरा' म्हणून संबोधून ते त्याला त्याच्या क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्यास प्रवृत्त करत आहेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाचा त्याग करणे हाच खरा संन्यास आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) अति चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: जर तुम्ही फक्त 'मला पहिला नंबर मिळेल का?' असा विचार करत राहिलात तर अभ्यासात मन लागणार नाही, त्याऐवी मनापासून अभ्यास करा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 65

म्हणोनि अर्जुना सांगो किती । जे हे साम्यबुद्धि पावती । तेचि देहधारी होती । परब्रह्म ॥ ६५ ॥

"Therefore, Arjuna, how much can I say? Those who attain this equanimity, they are the Supreme Brahman in embodied form."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
साम्यबुद्धि Noun
Sāmyabuddhi
समत्व बुद्धी
Equanimity of mind
पावती Verb
Pāvatī
प्राप्त करतात
Attain
देहधारी Adjective
Dehadhārī
शरीर धारण केलेले
Embodied
परब्रह्म Noun
Parabrahma
सर्वोच्च तत्व
Supreme Reality

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, मी तुला किती सांगू? ज्यांना ही समबुद्धी प्राप्त होते, ते मानवी शरीरात असूनही प्रत्यक्ष परब्रह्मच होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत समत्व बुद्धीचे (Equanimity) महत्त्व विशद करतात. जेव्हा साधकाला सर्व चराचर सृष्टीत एकाच परमात्म्याचे दर्शन घडते, तेव्हा त्याच्या मनात भेदाभेद उरत नाही. अशी 'साम्यबुद्धी' प्राप्त झालेली व्यक्ती जरी देहाने या जगात वावरत असली, तरी ती स्वरूपाने परब्रह्मच असते. त्यांच्यासाठी जन्म-मरणाचे फेरे संपलेले असतात कारण त्यांनी जिवंतपणीच मोक्ष अनुभवलेला असतो. हेच जीवन्मुक्त अवस्थेचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणाशीही भेदभाव न करता सर्वांशी प्रेमाने आणि समानतेने वागणे, हे या ओवीचे सार आहे. उदाहरणार्थ, कामाच्या ठिकाणी वरिष्ठ आणि कनिष्ठ असा भेदभाव न करता सर्वांच्या श्रमाचा सारखाच आदर करणे.

📌 संदर्भ

ज्यांनी समत्व बुद्धी प्राप्त केली आहे, त्यांच्या श्रेष्ठ स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 86

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः। सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं संतरिष्यसि॥

तरी या ज्ञानाचिया तरी। तूंचि एकु पैलतीरीं। पावसी या संसारीं। दुस्तर जो॥

"By the boat of this knowledge, you alone will reach the other shore of this worldly life, which is so difficult to cross."

ज्ञानाचिया Noun
Jnanachiya
ज्ञानाच्या
Of knowledge
तरी Noun
Tari
नौका/नाव
Boat/Vessel
पैलतीरीं Noun
Pailatiri
पलीकडच्या काठावर
On the other shore
संसारीं Noun
Sansari
संसारामध्ये
In the worldly existence
दुस्तर Adjective
Dustar
पार करण्यास कठीण
Difficult to cross
पावसी Verb
Pavasi
पोहोचशील
Will reach
एकु Adjective
Eku
एकटाच/नक्कीच
Alone/Certainly

💡 अर्थ

या ज्ञानाच्या नौकेने तू या कठीण अशा संसारसागराच्या पलीकडच्या काठावर नक्कीच पोहोचशील.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की हा संसार म्हणजे एक असा समुद्र आहे जो पार करणे अत्यंत कठीण (दुस्तर) आहे. पण ज्याप्रमाणे अथांग पाणी पार करण्यासाठी नौकेची गरज असते, त्याचप्रमाणे या संसाररूपी संकटातून बाहेर पडण्यासाठी 'आत्मज्ञान' हीच एकमेव भक्कम नौका आहे. जरी एखाद्याने पूर्वी चुका केल्या असल्या, तरी ज्ञानाच्या साहाय्याने तो मोक्ष मिळवू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात जेव्हा आपण मोठ्या संकटात अडकतो, तेव्हा घाबरून न जाता त्या विषयाचे योग्य ज्ञान मिळवणे हीच संकटातून बाहेर पडण्याची नौका ठरते. उदाहरणार्थ: जर एखाद्याला व्यवसायात नुकसान झाले, तर रडत न बसता व्यवसायाचे नवीन तंत्र आणि ज्ञान आत्मसात केल्यास तो पुन्हा प्रगती करू शकतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचे सामर्थ्य सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून ज्ञानाला नौकेची उपमा देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा