←
शुक्रवार, 28 फेब्रुवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 135

जैसा गगनीं गगनाभासु । तो गगनींचि होय नाशू । तैसा अविद्याकार्य-विनाशु । आत्मनींचि ॥ १३५ ॥

"As an appearance in the sky vanishes into the sky itself, so does the effect of ignorance perish in the Self."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky
गगनाभासु Noun
Gaganabhasu
आकाशाचा आभास
Illusion of the sky
नाशू Noun
Nashu
विनाश किंवा लय
Destruction or dissolution
अविद्याकार्य Noun
Avidyakarya
अज्ञानाचे कार्य
Effects of ignorance
विनाशु Noun
Vinashu
नाश होणे
To perish
आत्मनींचि Noun
Atmaninchi
आत्म्यामध्येच
In the Self itself

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आकाशात दिसणारा आभास आकाशातच नाहीसा होतो, त्याप्रमाणे अज्ञानामुळे निर्माण झालेले सर्व विकार आत्मस्वरूपातच लय पावतात.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज अद्वैत सिद्धांताचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, अविद्या (अज्ञान) आणि तिचे कार्य (हा प्रपंच किंवा देहबुद्धी) हे स्वतंत्र नसून केवळ भासमान आहेत. ज्याप्रमाणे आकाशात कधी कधी निळिमा किंवा ढग भासतात, पण ते आकाशापेक्षा वेगळे नसतात आणि शेवटी आकाशातच विरून जातात, तसेच हे अज्ञान आत्मज्ञानानंतर वेगळे कोठे न जाता आत्मतत्वामध्येच विलीन होते. आत्मा हाच एकमेव सत्य असून अज्ञानाचा नाश हा आत्मस्वरूपाच्या प्राप्तीचाच एक भाग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या मनातील भीती किंवा गैरसमज हे अज्ञानामुळे असतात. जेव्हा आपल्याला सत्य परिस्थिती समजते, तेव्हा ती भीती मनातल्या मनातच नष्ट होते. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून आपण घाबरतो, पण उजेडात तो साप दोरीतच 'नाहीसा' होतो, तद्वतच ज्ञानाने अज्ञान नष्ट होते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर अज्ञानाचा लय आत्मस्वरूपात कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 222

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । तेथें न विचारितां वर्म । आचरावें ॥ २२२ ॥

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे आचरल्याने अधर्म होत नाही, ते गुपित शोधत न बसता सहजपणे करावे.

"Therefore, perform the duty that is appropriate and not unrighteous, without searching for its hidden secrets."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or Duty
अधर्म Noun
Adharma
पाप किंवा अयोग्य वर्तन
Unrighteousness
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret or Essence
आचरावें Verb
Aacharave
आचरणात आणावे किंवा करावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे आपले कर्तव्य आहे आणि जे वागल्याने पाप लागत नाही, ते काम जास्त विचार न करता आनंदाने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (कर्तव्य) पार पाडले पाहिजे. जर ते कर्म शास्त्राला धरून असेल आणि त्याने कोणाचे अहित होत नसेल (अधर्म नसेल), तर त्या कर्माच्या फळाचा किंवा त्यातील गूढ अर्थाचा (वर्म) जास्त विचार न करता ते निष्ठेने करावे. कर्मातच ईश्वर आहे, हे समजून कर्तव्यदक्ष राहणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल किंवा अभ्यासाचा फायदा काय होईल, या विचारात वेळ घालवण्यापेक्षा 'अभ्यास करणे' हे आपले कर्तव्य आहे असे समजून मन लावून अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्तव्याचे पालन कसे करावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 81

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्म अकर्म होय । आणि अकर्मचि कर्म होय । तेथ पाहावें डोळसपणें । आपुलें आपण ॥

"Where action becomes inaction, and inaction itself becomes action, there one should see with the eyes of wisdom, one's own self."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
अकर्म Noun
Akarma
कर्मशून्यता किंवा अलिप्तता
Inaction or detachment
डोळसपणें Adverb
Dolasapane
विवेकाने किंवा ज्ञानाच्या दृष्टीने
With wisdom or insight
पाहावें Verb
Pahave
बघावे किंवा ओळखावे
Should see or observe
आपण Pronoun
Aapan
स्वतःला
Self

💡 अर्थ

जेव्हा कर्मामध्ये अकर्म (कर्म न करणे) आणि अकर्मामध्ये कर्म दिसते, तेव्हा स्वतःला विवेकाच्या दृष्टीने ओळखावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म स्वरूप स्पष्ट करतात. जो मनुष्य कर्म करत असतानाही स्वतःला अकर्ता मानतो (म्हणजेच कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही) आणि जो कर्म न करताही मनात कर्माचे विचार घोळवत असतो, या दोन्हीतील फरक जो ओळखतो तोच खरा ज्ञानी. आत्मज्ञानाच्या प्रकाशात कर्माचे बंधन उरत नाही, हेच 'डोळसपणे' पाहणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ गुणांच्या मागे न लागता विषयाच्या आनंदासाठी वाचणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यांतील सूक्ष्म फरक समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा