←
शनिवार, 01 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 233

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥

हें शस्त्रें न तोडवे । पावकें न जळवे । पाणी न विरवे । शोषू न शके ॥ २३३ ॥

"Weapons cannot cut it, fire cannot burn it, water cannot wet it, and wind cannot dry it."

शस्त्रें Noun
shastren
शस्त्रांनी
by weapons
तोडवे Verb
todave
तुकडे करता येणे
can be cut
पावकें Noun
pavaken
अग्नीने
by fire
जळवे Verb
jalave
जाळता येणे
can be burnt
विरवे Verb
virave
विरघळणे किंवा भिजणे
can be dissolved or wetted
शोषू Verb
shoshu
कोरडे करणे किंवा शोषून घेणे
can be dried

💡 अर्थ

या आत्म्याला शस्त्रे तोडू शकत नाहीत, अग्नी जाळू शकत नाही, पाणी भिजवू किंवा विरघळवू शकत नाही आणि वारा वाळवू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी आणि अभेद्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याचा नाश करू शकत नाही. शस्त्रे केवळ जड वस्तूंना किंवा शरीराला छेद देऊ शकतात, पण आत्मा हा सूक्ष्म आणि चैतन्यमय असल्याने त्याला शस्त्रे स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी ज्याप्रमाणे लाकूड किंवा इतर वस्तूंना जाळून भस्म करतो, तसा तो आत्म्याला जाळू शकत नाही. पाणी कोणत्याही पदार्थाला ओले करून विरघळवू शकते, पण आत्म्यावर पाण्याचा कोणताही परिणाम होत नाही. तसेच, वारा ओलावा शोषून घेतो, पण तो आत्म्याला कोरडे करू शकत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा प्रकृतीच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा आणि शाश्वत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची किंवा संकटांची भीती वाटते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले मूळ स्वरूप (आत्मा) सुरक्षित आणि अविनाशी आहे. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रसंगात शरीर थकले तरी मनाची शक्ती आणि आत्मबळ टिकवून ठेवण्यासाठी या विचाराचा उपयोग होतो.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत, त्याचेच रसाळ निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 164

म्हणौनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडीं वेगीं || १६४ ||

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग करू नकोस; परंतु फळाची इच्छा मात्र त्वरित सोडून दे.

"Therefore, O Arjuna, do not forsake this action; but quickly discard the desire for its fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला
To the action
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस / सोडू नकोस
Do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा / आसक्ती
Desire / Attachment
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly
सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे
Give up
परि Conjunction
Pari
परंतु
But

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे काम सोडू नकोस, पण ते काम करताना फळाची अपेक्षा मात्र सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे आणि ते टाळता येत नाही. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. कर्माचे बंधन तेव्हाच निर्माण होते जेव्हा आपण ते फळाच्या आशेने करतो. म्हणून कर्माचा त्याग न करता, त्या कर्माच्या फळाची आसक्ती (वासना) त्वरित सोडली पाहिजे. यामुळे कर्म करूनही माणूस संसाराच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या खेळाडूने मैदानावर खेळताना 'मी जिंकणार की हारणार' या विचारापेक्षा 'मी माझा सर्वोत्तम खेळ कसा खेळू शकेन' यावर लक्ष केंद्रित करणे, म्हणजे फळाची वासना सोडणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व आणि फळाच्या आसक्तीचा त्याग याबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 140

म्हणोनि तूं हें न विचारीं । उगाचि शोक न करीं । जे हें सर्वथा अवधारीं । मारिजेना ॥ १४० ॥

"Therefore, do not think thus, and do not grieve in vain; for know for certain that this (the soul) is never slain."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
विचारीं Verb
Vicārī̃
विचार करणे
To ponder or think
शोक Noun
Śōka
दुःख
Grief or sorrow
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे किंवा कोणत्याही प्रकारे
In every way or entirely
अवधारीं Verb
Avadhārī̃
लक्षात घे किंवा निश्चित समज
Understand or listen carefully
मारिजेना Verb
Mārijēnā
मारला जात नाही
Cannot be killed

💡 अर्थ

म्हणून तू याचा जास्त विचार करू नकोस आणि उगाच दुःख करू नकोस. हे नीट लक्षात ठेव की आत्मा कधीही मारला जात नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या अर्थी आत्मा हा अविनाशी आहे, त्या अर्थी तू 'मी कोणाला मारतोय' किंवा 'हे मरतील' असा विचार करणे चुकीचे आहे. मृत्यू हा केवळ शरीराचा होतो, आत्म्याचा नाही. त्यामुळे तू शोक करणे थांबव आणि हे सत्य मनाशी पक्के कर की आत्मतत्व कोणत्याही परिस्थितीत नष्ट होऊ शकत नाही. हा उपदेश अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीच्या नुकसानीमुळे किंवा प्रिय व्यक्तीच्या विरहामुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की मूळ तत्व किंवा आठवणी कधीच संपत नाहीत. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तरी आपले ज्ञान आणि कष्ट करण्याची वृत्ती (आत्मा) संपत नाही, ती पुन्हा वापरता येते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा