🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो पुरुष ज्ञानी आहे किंवा ज्याच्याकडे अधिकार आहे, त्याने आपले विहित कर्म कधीही सोडू नये. जरी त्याला स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले, तरी समाजाला योग्य दिशा दाखवण्यासाठी त्याने शिस्तीने आणि निष्ठेने आपले कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जर ज्ञानी माणसाने कर्म सोडले, तर सामान्य लोकही त्याचे अनुकरण करून आळशी बनतील. समाजाचे स्वास्थ्य टिकवण्यासाठी समर्थांनी कर्माचा त्याग न करता ते अधिक चांगल्या प्रकारे करून दाखवावे लागते.

जर तुम्ही एखाद्या गटाचे प्रमुख असाल, तर तुम्ही स्वतः शिस्त पाळून इतरांसमोर उदाहरण ठेवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, शाळेच्या कॅप्टनने स्वतः कचरा उचलला तर इतर मुले त्याचे आपोआप अनुकरण करतात.

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला मार्गदर्शन करण्यासाठी स्वधर्माचे पालन का करावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) लक्षण सांगत आहेत. ज्याप्रमाणे पौर्णिमेचा शीतल चंद्र पाहून चकोर पक्षी अत्यंत तृप्त आणि आनंदी होतो, त्याचप्रमाणे जो पुरुष सर्व प्राणीमात्रांमध्ये आणि सर्व अनुकूल-प्रतिकूल परिस्थितीमध्ये एकाच आत्मभावाने वागतो, ज्याच्या मनात कोणाबद्दलही भेदभाव नसतो, तोच खरा ज्ञानी समजावा. त्याची दृष्टी चंद्रासारखी सर्वांना सुख देणारी आणि शांत असते.

दैनंदिन जीवनात आपण सर्वांशी भेदभाव न करता प्रेमाने आणि आदराने वागले पाहिजे. उदाहरणार्थ, शाळेत किंवा कामाच्या ठिकाणी आपल्या आवडीच्या आणि नावडत्या अशा दोन्ही व्यक्तींशी सारख्याच सभ्यतेने वागणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाची (स्थिर बुद्धी असलेल्या पुरुषाची) लक्षणे सांगत आहेत, जो सर्व परिस्थितीत शांत राहतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ध्यानाच्या अत्युच्च अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधकाचे चित्त बाह्य जगातील विषयांकडून वळून अंतर्मुख होते, तेव्हा त्याला आत्मस्वरूपाचे दर्शन घडते. हे दर्शन इतके विलक्षण आणि आनंददायी असते की, मन त्या सुखात पूर्णपणे विरघळून जाते. तिथे पाहणारा (साधक) आणि पाहिले जाणारे (आत्मस्वरूप) असा भेद उरत नाही; मन स्वतःच ब्रह्मरूप किंवा आत्मरूप होऊन जाते. हीच खरी समाधी अवस्था आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण खूप तणावात असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केल्यास आपल्याला आंतरिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी घाबरून न जाता स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवणे म्हणजे अंतर्मनाचा आनंद मिळवणे होय.

ध्यानयोगाद्वारे जेव्हा चित्त आत्मस्वरूपात स्थिर होते, तेव्हा मिळणाऱ्या आनंदाचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.