←
सोमवार, 17 फेब्रुवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 225

म्हणोनि कर्माचिया स्थिती । जे अकर्तेपणें वर्तती । ते कर्मबंधा न येती । कल्पांतेंही ॥

"Therefore, those who remain in the state of non-doership while performing actions, do not fall into the bondage of karma even at the end of time."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
अकर्तेपणें Adverb
Akartēpaṇēṃ
कर्तेपणाचा अभिमान न ठेवता
Without the sense of doership
वर्तती Verb
Vartatī
वागतात किंवा आचरण करतात
Behave or act
कर्मबंधा Noun
Karmabandhā
कर्माच्या बंधनाला
Bondage of action
कल्पांतेंही Adverb
Kalpāntēṃhī
युगाच्या शेवटी सुद्धा किंवा कधीही
Even at the end of time

💡 अर्थ

इसलिए जो लोग कर्म करते हुए भी 'मैं कर्ता हूँ' इस अहंकार से मुक्त रहते हैं, वे कभी भी कर्म के बंधन में नहीं फँसते।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या गुह्य सिद्धांताचे स्पष्टीकरण देतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य कर्मे करत असताना 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार पूर्णपणे सोडून देतो, तो कर्माच्या फळांपासून मुक्त राहतो. जेव्हा एखादी व्यक्ती ईश्वराच्या इच्छेनुसार किंवा केवळ कर्तव्य म्हणून कर्म करते, तेव्हा त्या कर्माचे चांगले किंवा वाईट परिणाम त्याला बाधत नाहीत. हे अकर्तेपण म्हणजे कर्माचा त्याग नसून कर्मातील अहंकाराचा त्याग आहे. अशा स्थितीत राहणारा मनुष्य अनंत काळपर्यंत कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न बाळगता, ते माझे कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना 'मी उपकार केले' असे न वाटता 'हे माझे कर्तव्य होते' असे मानणे म्हणजे अकर्तेपणा होय.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे आणि अकर्ता भाव कसा जपावा, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 2

एवं परंपराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः । स कालेनेह महता योगो नष्टः परंतप ॥

मग तो विवस्वतु मनूसी सांगे । मनू इक्ष्वाकूसि उपदेशे । ऐसी हे परंपरेच्या मार्गें । राजर्षीं पाविली ॥

"Then Vivasvan told it to Manu, and Manu instructed Ikshvaku. In this way, through the path of tradition, the royal sages attained it."

विवस्वतु Noun
Vivasvatu
सूर्य
The Sun God
मनूसी Noun
Manūsī
मनूला
To Manu
उपदेशे Verb
Upadēśē
उपदेश केला
Instructed or taught
परंपरेच्या Noun
Paramparēcyā
परंपरेने
Through lineage or tradition
राजर्षीं Noun
Rājarṣīṃ
राजर्षींना
To the royal sages
पाविली Verb
Pāvilī
प्राप्त झाली
Attained or reached

💡 अर्थ

फिर विवस्वान ने मनु को बताया, और मनु ने इक्ष्वाकु को उपदेश दिया। इस प्रकार परंपरा के माध्यम से यह ज्ञान राजर्षियों को प्राप्त हुआ।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, हे श्रेष्ठ योगज्ञान एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे परंपरेने चालत आले. सूर्याने हे ज्ञान आपला पुत्र वैवस्वत मनु याला दिले, आणि मनुने ते आपला पुत्र राजा इक्ष्वाकु याला दिले. अशा प्रकारे अनेक राजर्षींनी (जे राजे असूनही ऋषींप्रमाणे ज्ञानी होते) हे आत्मज्ञान प्राप्त केले. ही एक अखंड गुरु-शिष्य परंपरा होती, ज्यामुळे ज्ञानाची शुद्धता टिकून राहिली.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या घरातील चांगले संस्कार आणि कौशल्ये एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे सोपवणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, वडिलांनी आपल्या मुलाला व्यवसायातील प्रामाणिकपणाची परंपरा शिकवणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला या योगाची प्राचीन आणि पवित्र परंपरा सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 99

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥

तरी कर्मे आपणियांतें । न लिंपतीचि पैं मातें । हें जाणती जे मातें । तेही न लिंपती ॥

"Actions do not taint Me, nor do I have a desire for the fruits of action. One who knows Me thus is not bound by actions."

कर्मे Noun
karme
कार्ये किंवा कर्मे
actions
लिंपती Verb
limpatī
बाधणे किंवा चिकटणे
to bind or smear
जाणती Verb
jāṇatī
ओळखतात किंवा समजतात
to know or realize
मातें Pronoun
mātēṃ
मला (परमात्म्याला)
to me (the Divine)
आपणियांतें Pronoun
āpaṇiyāntēṃ
स्वतःला
to oneself

💡 अर्थ

जिस प्रकार कर्म मुझे लिप्त नहीं करते, जो मुझे इस रूप में जानते हैं, वे भी कर्मों से नहीं बंधते।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, परमात्मा हा विश्वाची सर्व कर्मे करूनही त्यांपासून अलिप्त असतो, कारण त्याला फळाची अपेक्षा नसते. जो भक्त हे सत्य जाणतो की आपला आत्मा हा कर्माचा कर्ता नसून तो केवळ साक्षी आहे, तो स्वतःला देहाच्या अहंकारापासून मुक्त करतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माचे फळ किंवा त्याचे बंधन कधीही बाधत नाही. हे आत्मज्ञानाचे सामर्थ्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रकल्पात यश मिळाले तरी हुरळून न जाता आणि अपयश आले तरी खचून न जाता आपले काम चालू ठेवणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा