←
शुक्रवार, 14 फेब्रुवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 58

जेथें संकल्पु न रिघे घरा | जेथें न पाविजे विचारा | तो हा निजसुखाचा गाभारा | उघडला असे || ५८ ||

"Where resolution does not enter the house, where thought cannot reach, that sanctum of innate bliss is opened."

संकल्पु Noun
Sankalpu
मनातील विचार किंवा निश्चय
Resolution or thought
रिघे Verb
Righe
प्रवेश करणे किंवा शिरणे
To enter
विचारा Noun
Vichara
तर्क किंवा बुद्धीचा विचार
Logic or reasoning
निजसुखाचा Adjective
Nijasukhacha
स्वतःच्या स्वरूपातील आनंदाचा
Of one's own innate bliss
गाभारा Noun
Gabhara
गर्भगृह किंवा मध्यभाग
Sanctum sanctorum or core
उघडला Verb
Ughadala
खुला झाला
Opened

💡 अर्थ

जहाँ संकल्प प्रवेश नहीं कर सकते और जहाँ विचार नहीं पहुँच सकते, वह आत्मसुख का गर्भगृह अब खुल गया है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसुखाच्या किंवा समाधीच्या अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा एखादा साधक ध्यानाच्या अशा शिखरावर पोहोचतो जिथे त्याच्या मनात कोणतेही नवीन संकल्प किंवा इच्छा निर्माण होत नाहीत (संकल्पु न रिघे घरा), आणि जिथे बुद्धीचे तर्क-वितर्कही थांबतात (न पाविजे विचारा), तेव्हा त्याला आपल्या अंतर्यामी असलेल्या परमानंदाचा अनुभव येतो. हा आनंद बाह्य विषयांवर अवलंबून नसून तो स्वतःच्या स्वरूपाचा (निजसुखाचा) असतो. हा गाभारा म्हणजे आत्मसाक्षात्काराची ती स्थिती जिथे केवळ शांती आणि अखंड आनंद उरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात खूप तणाव असताना, काही वेळ शांत बसून श्वासावर लक्ष केंद्रित केल्यास मनातील विचारांची गर्दी कमी होते. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी किंवा महत्त्वाच्या कामाच्या वेळी भीती वाटल्यास, डोळे मिटून मन शांत केल्यावर आपल्याला आतून एक प्रकारचा आत्मविश्वास आणि शांतता मिळते, तोच या सुखाचा छोटा अंश होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे मनाच्या पूर्ण स्थिरतेनंतर प्राप्त होणाऱ्या आत्मसुखाच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 167

म्हणोनि संशयाहुनि थोर । आन नाही पाप घोर । हा विनाशासी थोर । विवरु असे ॥ १६७ ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; it is a vast pit of destruction."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
संशयाहुनि Noun
Saṁśayāhuni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thora
मोठे
Great / Big
आन Adjective
Āna
दुसरे
Other
पाप Noun
Pāpa
पाप
Sin
घोर Adjective
Ghora
भयंकर
Terrible
विनाशासी Noun
Vināśāsī
विनाशासाठी
For destruction
विवरु Noun
Vivaru
मार्ग किंवा खड्डा
Pit or opening

💡 अर्थ

इसलिए संशय से बढ़कर और कोई घोर पाप नहीं है। यह विनाश का एक बहुत बड़ा मार्ग (गड्ढा) है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू नाही. संशय हा केवळ मनाचा एक विचार नसून तो आत्मिक आणि व्यावहारिक विनाशाचे कारण ठरतो. ज्याप्रमाणे एखादा खोल खड्डा माणसाला अधोगतीकडे नेतो, त्याचप्रमाणे संशय माणसाच्या बुद्धीला ग्रासतो आणि त्याला प्रगतीपासून रोखतो. साधकाच्या मार्गातील हा सर्वात मोठा अडथळा आहे, कारण संशयामुळे श्रद्धा नष्ट होते आणि श्रद्धेशिवाय कोणतेही ज्ञान फलद्रूप होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण स्वतःच्या क्षमतेवर किंवा आपल्या जवळच्या व्यक्तींवर सतत संशय घेतला, तर आपली प्रगती थांबते आणि नातेसंबंध बिघडतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामात यश मिळेल की नाही असा संशय धरला तर आपण ते काम पूर्ण ताकदीने करू शकत नाही. म्हणून संशय सोडून आत्मविश्वासाने कृती करावी.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगताना संशयामुळे मनुष्याचा कसा नाश होतो, हे या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 200

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसे बीजां भाजिलिया न रुजती। तैसे कर्म जाणावे॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not lead to doership; just as roasted seeds do not sprout, so should those actions be understood."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
अहंकार किंवा कर्तेपणाचा भाव
Sense of doership
बीजां Noun
Bijan
बियाणे
Seeds
भाजिलिया Adjective
Bhajiliya
भाजल्यावर
Once roasted
रुजती Verb
Rujati
उगवणे किंवा अंकुरणे
To sprout

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो किए जाते हैं, परंतु वे कर्तापन के भाव को प्राप्त नहीं होते। जैसे भुने हुए बीज फिर से नहीं उगते, वैसे ही इन कर्मों को समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्ञानी पुरुष जगातील सर्व आवश्यक कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे केले' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे एखादे बी अग्नीत भाजले की त्याची अंकुरण क्षमता नष्ट होते आणि ते पुन्हा जमिनीतून उगवू शकत नाही, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या अग्नीत शुद्ध झालेले कर्म मनुष्याला जन्म-मरणाच्या फेऱ्यात किंवा कर्माच्या बंधनात अडकवत नाही. कर्माचे अस्तित्व असूनही त्याचे फळ चिकटत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व करतोय' हा अहंकार सोडून कर्तव्य भावनेने काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता केवळ आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास मनाला खरी शांती मिळते आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

अहंकाररहित कर्माचे फळ कसे मिळत नाही आणि ते बंधनास कारणीभूत कसे ठरत नाही, हे सांगताना माऊलींनी भाजलेल्या बीयाचा दृष्टांत दिला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा