🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की हा ग्रंथ म्हणजे केवळ शब्दांची जुळवाजुळव नसून तो शब्द आणि अर्थांचा एक अथांग सागर (रत्नाकर) आहे. यात वेदांतातील कठीण सिद्धांतांचे (प्रमेयांचे) अमृत भरलेले आहे. हे इतके मोठे आणि कठीण कार्य मी केवळ माझ्या सद्गुरू श्री निवृत्तीनाथ यांच्या कृपेमुळेच पूर्ण करू शकलो आहे. यातून त्यांची नम्रता आणि गुरुभक्ती दिसून येते.

आपल्या आयुष्यात मिळालेल्या यशाचे श्रेय आपल्या मार्गदर्शकांना किंवा गुरूंना देणे, हा गुण आपण यातून शिकू शकतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या परीक्षेत मोठे यश मिळाल्यावर आपल्या शिक्षकांचे आभार मानणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या रचनेचे स्वरूप आणि त्यामागील गुरुकृपेचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य आपल्या विहित कर्तव्याचे (स्वधर्माचे) पालन निष्ठेने करतो, त्याला बाह्य सुखासाठी वणवण करावी लागत नाही. स्वधर्माचे आचरण हेच चित्तशुद्धीचे साधन आहे. जेव्हा चित्त शुद्ध होते, तेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान प्राप्त होते आणि तो खऱ्या आनंदाचा अनुभव घेतो. स्वधर्म पाळणे म्हणजे केवळ कर्म करणे नव्हे, तर ते ईश्वरी सेवा म्हणून करणे होय.

आपले दैनंदिन काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) प्रामाणिकपणे करणे हाच आपला धर्म आहे. जर आपण आपले काम नीट केले, तर आपल्याला मानसिक समाधान आणि यश मिळते. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने परीक्षेसाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हा त्याचा स्वधर्म आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्याचे महत्त्व आणि त्याचे फळ सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार कर्म न करता, जे 'उचित' (योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनामध्ये त्या कर्माच्या फळाची कोणतीही हाव किंवा आशा नसावी. जेव्हा आपण फळाचा त्याग करून कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर तेच कर्म ईश्वराची सेवा ठरते.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेत किती गुण मिळतील या चिंतेत न पडता, केवळ आपला अभ्यास प्रामाणिकपणे आणि उत्तम रीतीने करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे सार स्पष्ट करतात.