←
सोमवार, 27 जानेवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 75

कां जे बाळकाचेनि मिषें । मायेचें पान्हा फुटें जैसें । तैसें अर्जुनें या मिषें । जगचि धालें ॥ ७५ ॥

"For just as a mother's milk flows for her child, so through the pretext of Arjuna, the whole world was satisfied."

बाळकाचेनि Noun
bāḷakācēni
बाळाच्या
of the child
मिषें Noun
miṣēṃ
निमित्ताने
on the pretext of
मायेचें Noun
māyēcēṃ
आईचे
of the mother
पान्हा Noun
pānhā
दुधाची धार
flow of milk
धालें Verb
dhālēṃ
तृप्त झाले
became satisfied
जगचि Noun
jagaci
संपूर्ण जगच
the whole world itself

💡 अर्थ

जैसे बालक के बहाने माँ को ममता का दूध उतर आता है, वैसे ही अर्जुन के बहाने सारा संसार इस ज्ञान से तृप्त हो गया।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत एक अतिशय सुंदर दृष्टांत देतात. आईला आपल्या बाळाबद्दल इतके प्रेम असते की बाळाला भूक लागली की तिला आपोआप पान्हा फुटतो. तसेच, अर्जुनाला मोह झाला आणि त्याने प्रश्न विचारले, हे केवळ एक निमित्त ठरले. पण त्या निमित्ताने भगवंतांनी जे गीतेचे ज्ञान दिले, त्याने केवळ अर्जुनाचेच नव्हे, तर संपूर्ण जगाचे कल्याण झाले. अर्जुनामुळे हे अमृतासारखे ज्ञान सर्वांना मिळाले आणि अवघे जग तृप्त झाले.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कधीकधी एका व्यक्तीच्या प्रश्नामुळे किंवा अडचणीमुळे सर्वांनाच फायदा होतो. उदाहरणार्थ, वर्गात एका विद्यार्थ्याने विचारलेल्या शंकेमुळे शिक्षकांनी दिलेले स्पष्टीकरण संपूर्ण वर्गाला समजते. आपण नेहमी इतरांच्या कल्याणासाठी निमित्त बनले पाहिजे. उदाहरण: एखाद्याने विचारलेल्या चांगल्या प्रश्नामुळे सर्वांचेच ज्ञान वाढते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज सांगत आहेत की अर्जुन हा केवळ एक निमित्त होता, ज्याच्यामुळे संपूर्ण जगाला गीतेचे ज्ञान मिळाले.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 101

म्हणौनि उचित कर्म । जेणे पाविजे परम धर्म । ते आचरावे सप्रेम । यथाविधी ॥ १०१ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty, which leads to the highest righteousness, with love and in the prescribed manner."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
पाविजे Verb
Pavije
मिळते / प्राप्त होते
Is attained
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासह / आवडीने
With love / Affectionately
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे / योग्य पद्धतीने
According to rules / Methodically

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है, जिससे परम धर्म की प्राप्ति होती है, उसे प्रेमपूर्वक और विधि-विधान के अनुसार करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. जे कर्म केल्याने आपली प्रगती होते आणि जे समाजासाठी योग्य आहे, तेच 'उचित कर्म' होय. असे कर्म केवळ नाईलाज म्हणून न करता, ते मनापासून आवडीने आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने (यथाविधी) पूर्ण करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य भक्तीभावाने आणि योग्य रीतीने करतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला ईश्वरापर्यंत पोहोचवण्याचे साधन बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जे काही काम करतो, मग ते अभ्यास असो किंवा नोकरी, ते ओझे न मानता आनंदाने आणि पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या ओढीने आणि शिस्तीने अभ्यास करणे म्हणजे 'सप्रेम यथाविधी' कर्म होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून योग्य कर्म कसे करावे याचे मार्गदर्शन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 63

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं कर्मठ होईजे । हें कांहींच न कीजे । सर्वथा येथ ॥

"Therefore, one should not abandon action, nor should one become a ritualist; neither of these should be done at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे / त्याग करावा
Should be abandoned
कर्मठ Adjective
Karmatha
केवळ कर्मकांडात गुंतलेला
Ritualistic / Dogmatic
कीजे Verb
Kije
करावे
Should be done
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
In every way / entirely

💡 अर्थ

इसलिए न तो कर्म का त्याग करना चाहिए और न ही केवल कर्मकांडों में फंसना चाहिए; यहाँ इन दोनों का निषेध किया गया है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी कर्म सोडून संन्यास घेणे किंवा केवळ फळाच्या आशेने कर्मकांडात गुंतून राहणे हे दोन्ही मार्ग चुकीचे आहेत. खरा मार्ग म्हणजे फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे. कर्माचा त्याग करणे देहधारी माणसाला शक्य नाही आणि केवळ बाह्य कर्मकांडाने आत्मज्ञान मिळत नाही, म्हणून या दोन्ही टोकाच्या भूमिका टाळल्या पाहिजेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, आपण आपले काम कंटाळून सोडू नये किंवा फक्त पैशाच्या हव्यासापोटी करू नये, तर ते आपली जबाबदारी समजून आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा करू नये आणि केवळ गुणांसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी वाचावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे स्वरूप समजावून सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्मत्याग आणि कर्मकांड यातील सुवर्णमध्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा