←
गुरुवार, 02 जानेवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 375

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पंडुसुता । या कर्माचिया माथां । पाय देईं ॥ ३७५ ॥

"Therefore, O Arjuna, be vigilant now and trample upon the head of this karma."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
सावध होणे / फसवणूक टाळणे
Be alert / avoid being deceived
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
Of the action/karma
माथां Noun
Maatha
डोक्यावर / शिखरावर
On the head / summit
पाय देईं Verb
Paaya Dei
पाय ठेव / विजय मिळव
Step on / conquer

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता सावध हो आणि या कर्माच्या डोक्यावर पाय देऊन त्याला जिंकून घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माच्या बंधनात अडकण्याऐवजी तू कर्मावर विजय मिळवला पाहिजेस. 'कर्माच्या माथ्यावर पाय देणे' याचा अर्थ कर्माची फळे किंवा त्याचे परिणाम स्वतःवर हावी होऊ न देणे असा आहे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य भावनेने कार्य करतो, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनापलीकडे जातो आणि कर्माचा स्वामी बनतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' या चिंतेत न राहता, ते काम उत्तम प्रकारे करणे म्हणजे कर्मावर विजय मिळवणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्याच्या दडपणाखाली न खेळता खेळाचा आनंद घेऊन खेळणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्तव्य कसे पार पाडावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 34

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् । संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥

आणि अकीर्ति जे होईल । ती कल्पांतींही न सरैल । आणि मरणाहूनि थोरैल । दुःख तें गा ॥ ३४ ॥

"And people will speak of your everlasting infamy; and for one who has been honored, dishonor is worse than death."

अकीर्ति Noun
Akirti
बदनामी किंवा अपकीर्ती
Infamy or Dishonor
कल्पांतींही Adverb
Kalpantihi
युगाच्या अंतापर्यंत
Until the end of time
न सरैल Verb
Na Sarail
संपणार नाही
Will not end
मरणाहूनि Noun
Maranahuni
मरणापेक्षा
Than death
थोरैल Adjective
Thorail
मोठे किंवा जास्त
Greater or More

💡 अर्थ

आणि तुझी जी बदनामी होईल, ती जगाचा अंत होईपर्यंत संपणार नाही. आणि सन्माननीय माणसासाठी बदनामी ही मरणापेक्षाही मोठे दुःख असते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्तव्यापासून परावृत्त होण्याचे परिणाम सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जर तू युद्ध सोडून पळालास, तर लोक तुझ्या शौर्यावर शंका घेतील आणि तुझी अपकीर्ती करतील. ही अपकीर्ती युगायुगांपर्यंत टिकून राहील. ज्या माणसाने समाजात प्रतिष्ठा आणि मान मिळवला आहे, त्याच्यासाठी अपमानाचे जगणे हे प्रत्यक्ष मृत्यूपेक्षाही अधिक क्लेशदायक असते. म्हणून क्षत्रियाने आपल्या स्वधर्माचे पालन करून सन्मानाने वागले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या कामात प्रामाणिक राहणे महत्त्वाचे आहे. जर आपण चुकीच्या मार्गाने गेलो तर समाजात आपली प्रतिमा डागाळते, जी पुन्हा सुधारणे कठीण असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत चोरी करणे किंवा कामात भ्रष्टाचार करणे यामुळे होणारी बदनामी आयुष्यभर पाठलाग करते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार न पाडल्यास होणाऱ्या सामाजिक आणि वैयक्तिक परिणामांची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 99

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥

तरी कर्मे आपणियांतें । न लिंपतीचि पैं मातें । हें जाणती जे मातें । तेही न लिंपती ॥

"Actions do not taint Me, nor do I have a desire for the fruits of action. One who knows Me thus is not bound by actions."

कर्मे Noun
karme
कार्ये किंवा कर्मे
actions
लिंपती Verb
limpatī
बाधणे किंवा चिकटणे
to bind or smear
जाणती Verb
jāṇatī
ओळखतात किंवा समजतात
to know or realize
मातें Pronoun
mātēṃ
मला (परमात्म्याला)
to me (the Divine)
आपणियांतें Pronoun
āpaṇiyāntēṃ
स्वतःला
to oneself

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे मला (परमात्म्याला) कोणतीही कर्मे चिकटत नाहीत, हे जे लोक ओळखतात, त्यांना सुद्धा कर्मांची बंधने लागत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, परमात्मा हा विश्वाची सर्व कर्मे करूनही त्यांपासून अलिप्त असतो, कारण त्याला फळाची अपेक्षा नसते. जो भक्त हे सत्य जाणतो की आपला आत्मा हा कर्माचा कर्ता नसून तो केवळ साक्षी आहे, तो स्वतःला देहाच्या अहंकारापासून मुक्त करतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माचे फळ किंवा त्याचे बंधन कधीही बाधत नाही. हे आत्मज्ञानाचे सामर्थ्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रकल्पात यश मिळाले तरी हुरळून न जाता आणि अपयश आले तरी खचून न जाता आपले काम चालू ठेवणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा