←
बुधवार, 25 डिसेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 140

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे हे वर्म । सुखाचे गा ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and the prescribed duties; this is the secret to happiness."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने नेमून दिलेले
Prescribed
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret or Essence

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, त्याचेच पालन करावे. हेच सुखाचे खरे रहस्य आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने गोंधळून न जाता आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे योग्य कर्म आणि 'विहित' म्हणजे शास्त्राने किंवा निसर्गाने नेमून दिलेले कर्तव्य पार पाडावे. स्वधर्माचे पालन करणे आणि आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडणे, हेच जीवनात शाश्वत सुख मिळवण्याचे गुपित आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, फळाची अपेक्षा न ठेवता विहित कर्म करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखादा विद्यार्थी केवळ परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता आपला अभ्यास (विहित कर्म) प्रामाणिकपणे करत असेल, तर त्याला मानसिक समाधान मिळते. हेच सुखी जीवनाचे सूत्र आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे आणि विहित कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 262

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । राखूनियां ॥ २६२ ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and righteous, maintaining the right state of mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
Action / Duty
सधर्म Noun
Sadharma
स्वधर्म / चांगला धर्म
Righteous duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचा निश्चय / वृत्ती
Mental disposition
राखूनियां Verb
Rakhuniya
सांभाळून / राखून
Maintaining / Keeping

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे केल्याने धर्माचे पालन होते, तेच काम तू मनाची एकाग्रता राखून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे अर्जुनाला (आणि पर्यायाने मानवाला) कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे त्याच्यासाठी 'उचित' म्हणजे विहित आहे. स्वधर्माचे पालन करणे हेच सर्वात मोठे कर्तव्य आहे. कर्म करताना मनाचा समतोल (मनोधर्म) ढळू न देता, फळाची आशा न धरता आणि पूर्ण निष्ठेने ते पार पाडावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य योग्य रीतीने पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म भक्ती बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, आपले कर्तव्य समजून आणि मन एकाग्र करून केल्यास त्यांना उत्तम ज्ञान प्राप्त होते. हेच 'उचित कर्म' आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) मन लावून करण्यास सांगत आहेत, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 57

जेथ विषयांचे नाव नाही। आणि इंद्रियांची गोठी नाही। तेथ निवांतपणे पाही। सुखाचा अनुभव।।

"Where there is no trace of sense-objects and no talk of the senses, there, in absolute stillness, witness the experience of bliss."

विषयांचे Noun
Vishayanche
भोगवस्तूंचे
of sense objects
इंद्रियांची Noun
Indriyanchi
ज्ञानेंद्रियांची
of the senses
गोठी Noun
Gothi
चर्चा किंवा गोष्ट
talk or mention
निवांतपणे Adverb
Nivantpane
शांतपणे
peacefully
पाही Verb
Pahi
पाहणे किंवा अनुभवणे
to see or experience
सुखाचा Noun
Sukhacha
आनंदाचा
of bliss

💡 अर्थ

जिथे भौतिक विषयांची आठवण नसते आणि इंद्रियांची लुडबूड नसते, तिथे अगदी शांतपणे खऱ्या आनंदाचा अनुभव येतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसुखाचे रहस्य उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत आपले मन बाह्य जगातील विषयांमध्ये (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) गुंतलेले असते, तोपर्यंत आपल्याला इंद्रियांच्या पलीकडचे शाश्वत सुख मिळत नाही. जेव्हा साधक आपली इंद्रिये अंतर्मुख करतो आणि विषयांचा त्याग करतो, तेव्हा त्याला एका अशा सुखाची प्राप्ती होते जे कोणत्याही बाह्य साधनावर अवलंबून नसते. हे सुख 'निवांत' म्हणजे कोणत्याही विक्षेपाशिवाय आणि गोंधळाशिवाय असते. हेच खरे आत्मसुख आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दिवसभरातून किमान १० मिनिटे मोबाईल आणि इतर गॅजेट्स बाजूला ठेवून शांत बसा. बाह्य जगाचा विचार सोडून स्वतःच्या श्वासावर लक्ष केंद्रित केल्यास तुम्हाला मनाच्या गाभाऱ्यात असलेल्या शांततेचा आणि सुखाचा अनुभव येईल.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या पलीकडे असलेल्या आत्मसुखाचे वर्णन करताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा