←
रविवार, 15 डिसेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 97

म्हणोनि संशयाहुनि थोर । आन नाहीं पाप घोर । हा विनाशासी थोर । विदारक ॥

"Therefore, there is no sin more grave than doubt. It is the ultimate and piercing cause of destruction."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संशयाहुनि Noun
Samshayahuni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thor
मोठे
Greater / Big
आन Adjective
Aan
दुसरे
Other
घोर Adjective
Ghor
भयानक / भयंकर
Terrible / Grave
विदारक Adjective
Vidarak
नाशक / फाडून टाकणारा
Destructive / Piercing

💡 अर्थ

इसलिए संशय से बढ़कर कोई दूसरा घोर पाप नहीं है; यह विनाश करने वाला अत्यंत भयानक विकार है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाची दाहकता स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, संशय हा केवळ मनाचा एक विकार नसून ते सर्वात मोठे पाप आहे. ज्याप्रमाणे एखादा रोग शरीराला पोखरतो, त्याप्रमाणे संशय माणसाच्या बुद्धीला आणि आत्मविश्वासाला नष्ट करतो. संशयी माणसाला ना या जगात सुख मिळते, ना परलोकात. संशय हा प्रगतीच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा असून तो मनुष्याचा सर्वनाश करण्यास कारणीभूत ठरतो, म्हणून साधकाने त्याचा पूर्णपणे त्याग केला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास असणे गरजेचे आहे. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी 'मी परीक्षेत पास होईल की नाही' असा सतत संशय घेत राहिला, तर तो अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करू शकणार नाही. याउलट, संशय सोडून आत्मविश्वासाने अभ्यास केल्यास यश निश्चित मिळते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, ज्ञानेश्वर महाराज संशयाचे दुष्परिणाम सांगत आहेत, जो ज्ञानाच्या मार्गातील सर्वात मोठा शत्रू आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 87

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि सांडिजेत निर्भय । मग अंतरीं सुख अद्वय । भोगिजे तें ॥ ८७ ॥

"Therefore, abandoning these external objects fearlessly, one should then enjoy that non-dual bliss within."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरचे
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Having abandoned
निर्भय Adjective
Nirbhaya
भीतीरहित
Fearless
अंतरीं Noun
Antari
हृदयात किंवा मनात
Within the heart/mind
अद्वय Adjective
Advaya
अद्वैत किंवा एकमेव
Non-dual
भोगिजे Verb
Bhogije
उपभोग घ्यावा
Should be enjoyed

💡 अर्थ

इसलिए बाहरी विषयों का त्याग करके और निर्भय होकर, अपने भीतर के अद्वैत आनंद का अनुभव करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनुष्य बाह्य जगातील भौतिक सुखांच्या आणि विषयांच्या मागे धावतो, तोपर्यंत त्याला खरा शाश्वत आनंद मिळत नाही. जेव्हा साधक आपल्या इंद्रियांना बाह्य विषयांपासून पूर्णपणे परावृत्त करतो आणि संशयरहित किंवा निर्भय होतो, तेव्हा त्याला स्वतःच्या अंतरात्म्यात 'अद्वय' म्हणजे ज्याच्यासारखे दुसरे काहीही नाही अशा अद्वैत परमानंदाची प्राप्ती होते. हे सुख बाह्य साधनांवर अवलंबून नसते, तर ते आत्मस्वरूपाचे असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा बाह्य मनोरंजनावरचे अवलंबित्व कमी करतो, तेव्हा आपल्याला स्वतःच्या छंदांमध्ये किंवा शांत बसण्यात जो आनंद मिळतो, तो या ओवीचा व्यावहारिक अनुभव आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी बाह्य आकर्षणे टाळल्यास मिळणारी एकाग्रता आणि यश हे अंतरीक सुखाचे प्रतीक आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रियांना बाह्य विषयांतून काढून अंतर्मुख केल्यावर मिळणाऱ्या अद्वैत सुखाचे वर्णन या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 153

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥

जेथ श्रुतीचां वागोजाळीं । गुंफली बुद्धि संचली । ते स्थिरावेल निश्र्चळीं । समाधीमाजी ॥ १५३ ॥

"When the intellect, entangled in the web of Vedic words, becomes steady and unwavering in Samadhi."

श्रुतीचां Noun
Shruticham
वेदांच्या
Of the Vedas
वागोजाळीं Noun
Vagojalim
शब्दांच्या जाळ्यात
In the web of words
गुंफली Verb
Gumphali
अडकलेली किंवा गुंतलेली
Entangled
निश्र्चळीं Adjective
Nishchali
अढळ किंवा स्थिर
Unwavering
समाधीमाजी Noun
Samadhimaji
समाधीमध्ये
In the state of Samadhi

💡 अर्थ

जब तुम्हारी बुद्धि वेदों के विभिन्न वचनों और कर्मकांडों के जाल से निकलकर समाधि में स्थिर हो जाएगी, तब तुम्हें वास्तविक योग प्राप्त होगा।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मानवी बुद्धी अनेकदा शास्त्रांच्या, विधी-निषेधांच्या आणि शब्दांच्या गुंतागुंतीत (वागोजाळी) अडकलेली असते. जोपर्यंत बुद्धी या बाह्य ज्ञानाच्या गोंधळात असते, तोपर्यंत तिला आत्मसाक्षात्कार होत नाही. जेव्हा ही बुद्धी सर्व संभ्रमातून मुक्त होऊन, निश्चल होऊन परमात्म्याच्या स्वरूपात (समाधीमध्ये) स्थिर होते, तेव्हाच साधकाला खऱ्या अर्थाने 'योग' प्राप्त होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ माहिती नसून प्रत्यक्ष अनुभव असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक लोकांची मते आणि माहितीच्या ओझ्याखाली दबलेले असतो. अशा वेळी गोंधळून न जाता, मन शांत करून स्वतःच्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे बुद्धी स्थिर करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी अनेक पुस्तके वाचून गोंधळण्यापेक्षा मूळ संकल्पना समजून घेऊन मन शांत ठेवणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की बुद्धी कधी आणि कशी स्थिर होऊन योगाची प्राप्ती करून देते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा