←
सोमवार, 25 नोव्हेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 23

तैसेचि तेही सैन्य । जे कौरवांचे मुख्य सैन्य । तेथें भीष्म द्रोण प्रधान । सकळही ॥ २३ ॥

"Similarly, that army, which was the main force of the Kauravas, had Bhishma and Drona as its primary leaders."

तैसेचि Adverb
Taiseci
त्याचप्रमाणे
Similarly
सैन्य Noun
Sainya
लष्कर / फौज
Army
मुख्य Adjective
Mukhya
प्रमुख
Main / Chief
प्रधान Adjective
Pradhan
महत्त्वाचे / अग्रगण्य
Principal / Foremost
सकळही Pronoun
Sakalahi
सर्वच
All of them

💡 अर्थ

त्याचप्रमाणे कौरवांचे जे मुख्य सैन्य होते, त्यामध्ये भीष्म पितामह आणि द्रोणाचार्य हे सर्व प्रमुख वीर उपस्थित होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या प्रसंगाचे वर्णन करत आहेत. अर्जुनाने आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभा करण्यास सांगितल्यानंतर, तो समोरच्या सैन्याचे निरीक्षण करतो. या ओवीत असे सांगितले आहे की, कौरवांच्या बाजूने लढणारे भीष्म पितामह आणि द्रोणाचार्य यांच्यासारखे महान आणि अनुभवी योद्धे त्या सैन्याचे मुख्य आधारस्तंभ होते. हे सैन्य केवळ संख्येने मोठे नव्हते, तर त्यात अत्यंत सामर्थ्यवान सेनापतींचा समावेश होता, जे अर्जुनासाठी मोठे आव्हान होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे कार्य सुरू करण्यापूर्वी आपल्या समोर असलेली आव्हाने आणि प्रतिस्पर्ध्यांची ताकद यांचे अचूक आकलन करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या स्पर्धेत उतरण्यापूर्वी आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांच्या बलस्थानांचा अभ्यास करणे यश मिळवण्यासाठी गरजेचे असते.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कौरव सैन्याचे वर्णन करून सांगत आहे, ज्यात भीष्म आणि द्रोणांसारख्या महारथींच्या उपस्थितीचा उल्लेख आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 83

जैसा शरत्काळींचा चंद्रु । पूर्णकळा सोज्ज्वरु । तैसा सात्त्विकु हा विचारु । मानसीं बिंबे ॥

"As the autumn moon shines in its full glory and purity, so does the Sattvic wisdom reflect in the mind."

शरत्काळींचा Adjective
Sharatkalincha
शरद ऋतूतील
Of the autumn season
चंद्रु Noun
Chandru
चंद्र
Moon
पूर्णकळा Adjective
Purnakala
पूर्ण कलांनी युक्त
Full of all phases
सोज्ज्वरु Adjective
Sojjwaru
अत्यंत तेजस्वी किंवा स्वच्छ
Bright and pure
सात्त्विकु Adjective
Sattviku
शुद्ध किंवा सत्वगुणी
Pure or virtuous
मानसीं Noun
Manasi
मनात
In the mind
बिंबे Verb
Bimbe
प्रतिबिंबित होतो किंवा प्रकाशतो
Reflects or shines

💡 अर्थ

जसा शरद ऋतूतील पूर्ण चंद्र आपल्या सर्व कलांनी प्रकाशमान आणि स्वच्छ असतो, तसाच सात्त्विक विचार माणसाच्या मनात प्रकाशतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सात्त्विक बुद्धीचे वर्णन करतात. शरद ऋतूमध्ये आकाश निरभ्र असते आणि त्यावेळचा पूर्ण चंद्र अत्यंत शीतल आणि तेजस्वी प्रकाश देतो. त्याचप्रमाणे, जेव्हा माणसाचे अंतःकरण शुद्ध होते, तेव्हा त्याच्या मनात सात्त्विक विचारांचा उदय होतो. हा विचार साधकाला आत्मज्ञानाकडे नेतो आणि त्याच्या जीवनातील अज्ञानरूपी अंधकार दूर करतो. हे मनाच्या स्थिरतेचे आणि प्रसन्नतेचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण शांत आणि सकारात्मक असतो, तेव्हा आपल्याला कठीण प्रसंगातही योग्य मार्ग सापडतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या वादाच्या वेळी रागावण्याऐवजी शांत राहून विचार केला तर प्रश्न लवकर सुटतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या या भागात संत ज्ञानेश्वर महाराज सात्त्विक गुणामुळे प्राप्त होणाऱ्या मानसिक स्थैर्याचे आणि स्पष्टतेचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 215

जेणें आपणपें अर्पिलें । तें अर्पणचि ब्रह्म जालें । मग कर्म उरलें । कोणापाशीं ॥ २१५ ॥

"He who has offered his own self, that offering itself has become Brahman; then in whom does the karma remain?"

आपणपें Noun
Apanpe
स्वतःला
Self
अर्पिलें Verb
Arpile
अर्पण केले
Offered
अर्पणचि Noun
Arpanachi
अर्पणच
The offering itself
ब्रह्म Noun
Brahma
परब्रह्म
Supreme Reality
जालें Verb
Jale
झाले
Became
उरलें Verb
Urale
शिल्लक राहिले
Remained
कोणापाशीं Pronoun
Konapashi
कोणाकडे
With whom

💡 अर्थ

ज्याने स्वतःलाच ईश्वराला अर्पण केले, त्याचे ते अर्पण करणेच ब्रह्मरूप झाले. मग कर्म कोणाकडे शिल्लक राहिले? (म्हणजे कर्म उरलेच नाही).

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक आपला अहंकार किंवा 'मी'पण पूर्णपणे ईश्वराला समर्पित करतो, तेव्हा तो स्वतः आणि त्याची कृती दोन्ही ब्रह्मरूप होतात. अशा स्थितीत कर्ता, कर्म आणि क्रिया यांतील भेद संपतो. जेव्हा सर्व काही ब्रह्मच झाले, तेव्हा कर्माचे बंधन कोणाला बाधणार? कर्म आपोआपच लय पावते आणि साधक मुक्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी करतोय' हा अहंकार न ठेवता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञानाची साधना म्हणून केल्यास मनावर दडपण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे ब्रह्मार्पण स्थितीचे वर्णन करत आहेत, जिथे कर्ता आणि कर्म एकरूप होतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा