←
सोमवार, 11 नोव्हेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 190

म्हणोनि तूं नि:संगु। होऊनि करीं हा योगु। जो विहितु कर्मप्रसंगु। तो आचरीं गा॥

"Therefore, you become unattached and practice this yoga; perform the prescribed actions that come your way."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
नि:संगु Adjective
Nisangu
आसक्ती नसलेला / अलिप्त
Unattached
विहितु Adjective
Vihitu
शास्त्राने सांगितलेले / योग्य
Prescribed / Rightful
आचरीं Verb
Achari
आचरण कर / कर
Perform / Practice
कर्मप्रसंगु Noun
Karmaprasangu
कर्माची वेळ / कर्तव्य कर्म
Occasion of action / Duty

💡 अर्थ

इसलिए तुम आसक्ति रहित होकर इस कर्मयोग का पालन करो। जो तुम्हारा निर्धारित कर्तव्य है, उसे तुम पूर्ण करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, माणसाने कर्माचा त्याग करू नये, तर कर्माच्या फळाचा आणि 'मी कर्ता आहे' या अहंकाराचा त्याग करावा. 'नि:संगु' होणे म्हणजे कर्मात न अडकणे. जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य (जे आपल्या वाट्याला आले आहे) कोणत्याही स्वार्थाशिवाय करतो, तेव्हा ते कर्मच 'योग' बनते. अर्जुनासाठी युद्ध हे त्याचे विहित कर्म होते, म्हणून त्याला ते नि:संग होऊन करण्यास सांगितले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला यातून काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम किती उत्तम प्रकारे करू शकतो' यावर लक्ष देणे म्हणजे नि:संग होणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेत किती गुण मिळतील या चिंतेपेक्षा विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 255

जेवी आपुलिया आपण। न विसरता अंतःकरण। तेवी आत्मरूपीं मन। स्थिर होय॥

"Just as one does not forget one's own self, so the mind becomes steady in the form of the Atman."

जेवी Adverb
Jevi
ज्याप्रमाणे
Just as
आपुलिया Pronoun
Apuliya
स्वतःच्या
One's own
विसरता Verb
Visarata
विसरणे
Forgetting
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
Inner mind or heart
तेवी Adverb
Tevi
त्याप्रमाणे
In that manner
आत्मरूपीं Noun
Atmarupi
आत्मस्वरूपात
In the form of the Soul
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ
Steady
होय Verb
Hoya
होते
Becomes

💡 अर्थ

जैसे कोई स्वयं के अस्तित्व को कभी नहीं भूलता, वैसे ही ज्ञानी पुरुष का मन स्वाभाविक रूप से आत्म-स्वरूप में स्थिर हो जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) मानसिक अवस्थेचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कोणत्याही मनुष्याला 'मी आहे' हे लक्षात ठेवण्यासाठी वेगळा प्रयत्न करावा लागत नाही किंवा तो स्वतःच्या अस्तित्वाला कधीही विसरत नाही, ती जाणीव नैसर्गिक असते; अगदी त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुषाचे मन सहजपणे आणि अखंडपणे आत्मस्वरूपात विलीन झालेले असते. त्याला आत्मचिंतनासाठी वेगळा प्रयास करावा लागत नाही, तर ती त्याची स्वाभाविक स्थिती बनलेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जेव्हा एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने करतो, तेव्हा आपण त्या कामाशी एकरूप होतो. उदाहरणार्थ, एखादा चित्रकार जेव्हा चित्र काढतो, तेव्हा तो स्वतःला विसरून चित्रात मग्न होतो. हीच एकाग्रता आपण आपल्या ध्येयाप्रती ठेवली पाहिजे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाच्या मनाच्या नैसर्गिक स्थिरतेचे वर्णन.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 243

म्हणौनि जे जे उचित । आणि अवसरें प्राप्त । तें कर्म न सांडितां विहित । आचरावें ॥ २४३ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and presented by the occasion, one should perform that prescribed duty without abandoning it."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
अवसरें Noun
Avasare
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा कर्तव्य
Prescribed duty
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे किंवा पार पाडावे
Should perform

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित है और समय के अनुसार प्राप्त हुआ है, उस विहित कर्म को बिना छोड़े पूर्ण करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात परिस्थितीनुसार आणि अधिकारानुसार जे जे कर्तव्य (विहित कर्म) समोर येईल, ते टाळू नये. जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे प्रसंगानुसार प्राप्त झाले आहे, ते कर्म फळाची आशा न धरता निष्ठेने पार पाडावे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे, तर अभ्यास करणे हे त्याचे 'उचित' आणि 'प्राप्त' कर्म आहे. टीव्ही किंवा मोबाईलमध्ये वेळ न घालवता आपले कर्तव्य पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा