←
शनिवार, 26 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 247

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा। या कर्माचा न करीं अव्हेरा। हें उचित तुज थोरारा। आचरें पां॥

"Therefore, O Archer, do not neglect this action. It is appropriate for a noble person like you; perform it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
अव्हेरा Noun
Avhera
त्याग किंवा कंटाळा
Neglect or Disregard
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Proper or Appropriate
थोरारा Noun
Thorara
मोठ्या किंवा श्रेष्ठ माणसाला
To a great or noble person
आचरें Verb
Aachare
आचरण कर किंवा पाळ
Perform or Practice

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा कंटाळा किंवा त्याग करू नकोस. तुझ्यासारख्या श्रेष्ठ माणसाला हे कर्म करणेच योग्य आहे, म्हणून तू त्याचे नीट पालन कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, कर्म हे केवळ बंधनकारक नसते, तर ते कर्तव्य म्हणून पार पाडणे आवश्यक असते. अर्जुनासारख्या थोर व्यक्तीने जर कर्माचा त्याग केला, तर सामान्य लोकही त्याचेच अनुकरण करतील आणि गोंधळ निर्माण होईल. म्हणून, फळाची अपेक्षा न ठेवता, आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच श्रेष्ठत्वाचे लक्षण आहे. कर्माचा तिरस्कार न करता ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे, असा संदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला दिलेली जबाबदारी किंवा काम कितीही कठीण वाटले तरी ते टाळू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य आहे असे मानून मन लावून अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्म करण्याचे महत्त्व का आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 103

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । जो अंतःकरणीं निकें । निग्रहो करुनि ठाके । इंद्रियांचा ॥ १०३ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen; he who stays firm by restraining the senses within his heart."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
ऐकें Verb
Aikēṃ
ऐक
Listen
अंतःकरणीं Noun
Antaḥkaraṇīṃ
मनामध्ये
In the heart or mind
निकें Adverb
Nikēṃ
चांगल्या प्रकारे किंवा निश्चयाने
Properly or firmly
निग्रहो Noun
Nigraho
संयम किंवा ताबा
Restraint or control
इंद्रियांचा Noun
Indriyāñcā
ज्ञानेंद्रियांचा
Of the senses

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, जो आपल्या मनामध्ये पूर्णपणे निश्चय करून आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळवतो, तोच खरा ज्ञानी पुरुष होय.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज 'स्थितप्रज्ञ' पुरुषाचे लक्षण सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या साधकाने आपल्या अंतःकरणात दृढ निश्चय केला आहे आणि जो आपल्या इंद्रियांना विषयांकडे धावण्यापासून पूर्णपणे रोखतो, त्याचीच बुद्धी स्थिर होते. इंद्रियांवर विजय मिळवणे ही आत्मज्ञानाची पहिली पायरी आहे. जेव्हा मन आणि बुद्धी इंद्रियांच्या आहारी जात नाहीत, तेव्हाच मनुष्याला आत्मस्वरूपाचा साक्षात्कार होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अभ्यासाऐवजी टीव्ही पाहण्याची किंवा मोबाईल खेळण्याची तीव्र इच्छा होते, तेव्हा मनावर ताबा मिळवून आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे 'इंद्रिय निग्रह' होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात जिभेवर ताबा ठेवून सात्विक आहार घेणे आणि वेळेचा सदुपयोग करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्थिर बुद्धी असलेल्या पुरुषाची लक्षणे सांगताना इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 124

म्हणोनि तूं नि:संगु। होऊनि करीं यागादि योगु। जेणें पाविजे अव्यंगु। पुरुषार्थु तो॥

"Therefore, becoming unattached, perform the yoga of action like sacrifice, by which the flawless goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
नि:संगु Adjective
Niḥsaṃgu
आसक्ती नसलेला
Unattached
यागादि Noun
Yāgādi
यज्ञादी कर्मे
Sacrificial duties
अव्यंगु Adjective
Avyaṃgu
दोषरहित किंवा पूर्ण
Flawless or Perfect
पुरुषार्थु Noun
Puruṣārthu
जीवनाचे परम ध्येय (मोक्ष)
Ultimate goal of life

💡 अर्थ

म्हणून तू कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता आपली कर्तव्ये पार पाड, ज्यामुळे तुला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय गाठता येईल.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला (आणि पर्यायाने मानवाला) कर्मयोगाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही, परंतु कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे शक्य आहे. जेव्हा आपण 'नि:संग' (अनासक्त) होऊन विहित कर्मे करतो, तेव्हा ती कर्मे आपल्याला संसारात अडकवत नाहीत. उलट, अशी निष्काम कर्मे केल्यामुळे मनुष्याला 'अव्यंग पुरुषार्थ' म्हणजेच मोक्ष किंवा आत्मज्ञान प्राप्त होते. हेच खऱ्या अर्थाने कर्माचे योगत्व आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करू शकेन' यावर लक्ष देणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा अभ्यासाच्या प्रक्रियेचा आनंद घेणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य कर्मे करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा