←
सोमवार, 14 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 334

मग स्मृति ते भ्रंशे । आणि बुद्धीचा नाश होय कीं जैसे । सूर्यास्तमानीं प्रकाशे । सहित लोपे ॥

"Then the memory fails, and the intellect is destroyed, just as the light vanishes along with the setting sun."

स्मृति Noun
Smruti
आठवण किंवा विवेक
Memory or mindfulness
भ्रंशे Verb
Bhranshe
नष्ट होणे किंवा ढळणे
To be lost or corrupted
बुद्धीचा Noun
Buddhicha
विवेकाचा किंवा बुद्धीचा
Of the intellect
नाश Noun
Nash
विनाश
Destruction
सूर्यास्तमानीं Noun
Suryastamani
सूर्य मावळताना
At the time of sunset
प्रकाशे Noun
Prakashe
प्रकाशासह
With light
लोपे Verb
Lope
नाहीसा होणे
Vanishes or disappears

💡 अर्थ

तब स्मृति का नाश होता है और बुद्धि नष्ट हो जाती है, जैसे सूर्यास्त होने पर प्रकाश लुप्त हो जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मानवी अध:पाताची प्रक्रिया स्पष्ट करतात. जेव्हा क्रोधामुळे माणसाची स्मृती (योग्य-अयोग्य निवडण्याची शक्ती) भ्रष्ट होते, तेव्हा त्याचा परिणाम बुद्धीच्या नाशात होतो. येथे 'सूर्यास्त' हे स्मृती जाण्याचे प्रतीक आहे आणि 'प्रकाश' हे बुद्धीचे प्रतीक आहे. ज्याप्रमाणे सूर्याशिवाय प्रकाश राहू शकत नाही, त्याप्रमाणे स्मृतीशिवाय बुद्धी कार्य करू शकत नाही. बुद्धीचा नाश होणे म्हणजे माणसाची विवेकशक्ती पूर्णपणे संपणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण रागाच्या भरात असतो, तेव्हा आपण आपले संस्कार आणि चांगले विचार विसरतो (स्मृती भ्रंश). यामुळे आपण चुकीचे निर्णय घेतो (बुद्धीचा नाश). उदाहरणार्थ, रागाच्या भरात कोणालाही अपशब्द बोलणे, ज्यामुळे नंतर पश्चात्ताप होतो. म्हणून मन शांत ठेवणे गरजेचे आहे.

📌 संदर्भ

क्रोधापासून सुरू होणाऱ्या विनाशाच्या प्रवासात, स्मृती भ्रष्ट झाल्यावर बुद्धीचा नाश कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 216

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणें न शिवती। जैशा जळीं न भिजती। सूर्यकर॥ २१६॥

"Therefore actions are performed, but they do not touch with doership; just as sunbeams are not wetted by water."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
कर्तेपणें Noun
Kartēpaṇēṃ
कर्तेपणाच्या भावनेने
Sense of doership
न शिवती Verb
Na śivatī
स्पर्श करत नाहीत
Do not touch or affect
जळीं Noun
Jaḷīṃ
पाण्यात
In water
सूर्यकर Noun
Sūryakara
सूर्याचे किरण
Sunbeams

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो किए जाते हैं, परंतु वे कर्तापन के भाव से मनुष्य को स्पर्श नहीं करते, जैसे सूर्य की किरणें जल में रहने पर भी गीली नहीं होतीं।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याचे किरण समुद्राच्या किंवा नदीच्या पाण्यात शिरतात, पण ते पाणी किरणांना भिजवू शकत नाही, तसेच ज्ञानी माणसाची कर्मे त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत. तो कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने करावे, 'मीच हे केले' असा अहंकार ठेवू नये. उदाहरणार्थ, एखादा खेळाडू जेव्हा संघासाठी खेळतो तेव्हा तो वैयक्तिक विक्रमापेक्षा खेळावर लक्ष केंद्रित करतो, ज्यामुळे तो दडपणाखाली येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 142

म्हणोनि अर्जुना हें ऐसें । जो आपणपें आपणचि प्रकाशे । तो तोचि होय आपैसे । निभ्रांत मानीं ॥ १४२ ॥

"Therefore, O Arjuna, he who reveals himself by himself, becomes that (the Divine) naturally; hold this as certain."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
आपणपें Pronoun
Āpaṇapēṃ
स्वतःला
To oneself
प्रकाशे Verb
Prakāśē
प्रकाशित करतो किंवा ओळखतो
Illuminates or realizes
आपैसे Adverb
Āpaisē
सहजपणे किंवा आपोआप
Naturally or effortlessly
निभ्रांत Adjective
Nibhrānta
शंकारहित किंवा खात्रीने
Without doubt
मानीं Verb
Mānīṃ
समज किंवा मान
Consider or believe

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, जो स्वयं को स्वयं के द्वारा ही जान लेता है, वह स्वाभाविक रूप से ब्रह्मरूप हो जाता है; इसमें कोई संदेह मत करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक बाह्य जगातील मोह सोडून अंतर्मुख होतो आणि स्वतःच्या स्वरूपाचा शोध घेतो, तेव्हा त्याला स्वतःमध्येच ईश्वरी तत्त्वाचा प्रकाश दिसतो. हा बोध बाहेरून येत नाही, तर तो आतूनच स्फुरतो. अशा प्रकारे जो स्वतःला ओळखतो, तो आपोआपच ब्रह्मरूप होतो. ज्ञानेश्वर माऊली अर्जुनाला सांगतात की हे सत्य तू निःशंकपणे स्वीकार.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण नेहमी इतरांच्या मतांवर अवलंबून असतो. ही ओवी आपल्याला स्वतःच्या आत डोकावून स्वतःची क्षमता ओळखायला शिकवते. उदाहरण: जेव्हा आपण स्वतःच्या मेहनतीवर आणि प्रामाणिकपणावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा बाह्य संकटांची भीती वाटत नाही आणि आपण शांत राहू शकतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाची स्थिती आणि त्याचे ब्रह्मस्वरूपाशी होणारे ऐक्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा