←
बुधवार, 09 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 222

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । तेथें न विचारितां वर्म । आचरावें ॥ २२२ ॥

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे आचरल्याने अधर्म होत नाही, ते गुपित शोधत न बसता सहजपणे करावे.

"Therefore, perform the duty that is appropriate and not unrighteous, without searching for its hidden secrets."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or Duty
अधर्म Noun
Adharma
पाप किंवा अयोग्य वर्तन
Unrighteousness
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret or Essence
आचरावें Verb
Aacharave
आचरणात आणावे किंवा करावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे आपले कर्तव्य आहे आणि जे वागल्याने पाप लागत नाही, ते काम जास्त विचार न करता आनंदाने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (कर्तव्य) पार पाडले पाहिजे. जर ते कर्म शास्त्राला धरून असेल आणि त्याने कोणाचे अहित होत नसेल (अधर्म नसेल), तर त्या कर्माच्या फळाचा किंवा त्यातील गूढ अर्थाचा (वर्म) जास्त विचार न करता ते निष्ठेने करावे. कर्मातच ईश्वर आहे, हे समजून कर्तव्यदक्ष राहणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल किंवा अभ्यासाचा फायदा काय होईल, या विचारात वेळ घालवण्यापेक्षा 'अभ्यास करणे' हे आपले कर्तव्य आहे असे समजून मन लावून अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्तव्याचे पालन कसे करावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 52

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे। जे कर्मचि सांडणे निधारे। ते युक्ती येणे प्रकारे। विवंचिजे॥

"Therefore, by the support of action itself, the way to abandon the bondage of action is explained through this technique."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmanche-ni
कर्माच्या
Of action
आधारे Noun
Adhare
आधाराने
With the support
सांडणे Verb
Sandane
त्याग करणे
To abandon
निधारे Adverb
Nidhare
निश्चयाने
Decisively
युक्ती Noun
Yukti
कला किंवा कौशल्य
Technique or skill
विवंचिजे Verb
Vivanchije
स्पष्ट करणे
To explain

💡 अर्थ

म्हणून, कर्माचा त्याग न करता कर्मात राहूनच कर्माच्या बंधनातून कसे सुटावे, ती युक्ती आता मी तुला सांगतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्मे करणे थांबवणे म्हणजे कर्मसंन्यास नव्हे. तर, कर्मे करत असतानाच त्यातील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि फळाची आशा सोडणे हीच खरी युक्ती आहे. कर्माच्या आधारानेच कर्माचे बंधन तोडण्याची ही कला अत्यंत सूक्ष्म आहे, जिचे विवेचन या अध्यायात केले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास किंवा नोकरी करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने काम करावे. कामाच्या निकालाची सतत चिंता न करता, कामात पूर्ण लक्ष देणे म्हणजे कर्माच्या आधाराने कर्मबंध तोडणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची कला (युक्ती) समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 230

जेथ कर्म नाम हारपलें । कर्तेपणही गेलें । तें ब्रह्मचि होऊनि ठेलें । आपणपां ॥ २३० ॥

"Where the very name of action vanishes and the sense of doership is lost, one becomes Brahman within oneself."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or deed
हारपलें Verb
Harapale
नष्ट झाले किंवा हरवले
Lost or vanished
कर्तेपण Noun
Kartepan
मी करणारा आहे हा भाव
Sense of doership
ब्रह्मचि Noun
Brahmachi
परब्रह्मच
The Supreme Reality itself
आपणपां Pronoun
Aapanpa
स्वतःमध्ये
In oneself

💡 अर्थ

जेव्हा माणसाला आत्मज्ञान होते, तेव्हा त्याच्या हातून होणाऱ्या कामाला 'कर्म' हे नाव उरत नाही आणि 'मी हे केले' हा अहंकारही निघून जातो. तो स्वतःच ब्रह्मरूप होऊन जातो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. जेव्हा साधकाला पूर्ण ज्ञानाची प्राप्ती होते, तेव्हा कर्म, कर्ता आणि क्रिया यांमधील भेद संपतो. जसे समुद्राच्या लाटा समुद्रापेक्षा वेगळ्या नसतात, तसे ज्ञानी पुरुषाचे कर्म ब्रह्मापेक्षा वेगळे नसते. 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार गळून पडल्यामुळे कर्माचे बंधन त्याला बाधत नाही. तो स्वतःच्या अंतर्यामी परब्रह्म स्वरूपाचा अनुभव घेतो आणि त्याचे संपूर्ण अस्तित्व ब्रह्मात विलीन होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती केवळ कर्तव्य म्हणून न करता प्रेमाने केल्यास मनाला शांती मिळते आणि कर्माचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करत आहेत, जिथे कर्माचे बंधन आणि कर्तेपणाचा अहंकार नष्ट होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा