←
बुधवार, 09 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 177

तरी हे सर्वथा न मरे । जेणें हे विश्व विस्तारें । जयासी रूप न धरे । कवणेंचि परी ॥ १७७ ॥

"That which has spread this entire universe is completely immortal; it cannot be given a form by any means."

सर्वथा Adverb
sarvathā
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
in every way / completely
मरे Verb
mare
मरते / नष्ट होते
dies / perishes
जेणें Pronoun
jeṇeṃ
ज्याद्वारे
by which
विस्तारें Verb
vistāreṃ
विस्तारले आहे / व्यापले आहे
expanded / pervaded
जयासी Pronoun
jayāsī
ज्याला
to which
रूप Noun
rūpa
आकार / स्वरूप
form / shape
कवणेंचि Adjective
kavaṇeṃci
कोणत्याही
by any

💡 अर्थ

जिस तत्त्व से यह सारा संसार व्याप्त है, वह कभी नष्ट नहीं होता। उसे किसी भी प्रकार से कोई रूप नहीं दिया जा सकता।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या चैतन्याने किंवा आत्मतत्त्वाने हे अफाट विश्व व्यापलेले आहे, ते सर्वथा अमर आहे. त्याचा कधीही नाश होऊ शकत नाही. आत्मा हा निराकार आहे; त्याला कोणतेही भौतिक रूप, आकार किंवा मर्यादा नाही. जसे आकाश सर्वत्र आहे पण त्याला पकडता येत नाही, तसेच आत्मा सर्वव्यापी असूनही निर्गुण आणि निराकार आहे. हे तत्त्व विश्वाचा आधार आहे पण स्वतः कोणत्याही रूपात बद्ध नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात येणारी संकटे किंवा शरीराचे आजार हे तात्पुरते आहेत हे समजून घ्यावे. आपण केवळ शरीर नसून एक अविनाशी अंश आहोत, हा विचार मनात ठेवल्यास भीती कमी होते. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रसंगात 'माझे अस्तित्व केवळ या शरीरापुरते मर्यादित नाही' हा विचार केल्यास मानसिक बळ मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे अधिक स्पष्टीकरण करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 211

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

म्हणोनि अर्जुना हें पाहीं । जयाचें अंतःकरण स्थिरावले ठायीं । तोचि पूर्णप्रज्ञु या लोकीं जाणावा ॥ २११ ॥

"Therefore, O Arjuna, observe this; he whose heart is stabilized in its place, he alone should be known as one of perfect wisdom in this world."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा अंतरात्मा
Mind or inner self
स्थिरावले Verb
Sthiravale
स्थिर झाले
Stabilized
पूर्णप्रज्ञु Noun
Purnaprajnu
ज्याची बुद्धी पूर्णपणे स्थिर आहे असा
One with perfect wisdom
लोकीं Noun
Loki
या जगात
In this world

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, जिसकी बुद्धि और अंतःकरण पूरी तरह से स्थिर हो गया है, उसे ही इस संसार में पूर्ण ज्ञानी समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्थितप्रज्ञ' व्यक्तीची ओळख करून देतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कासव आपले अवयव स्वतःच्या कवचात ओढून घेते, त्याप्रमाणे जो साधक आपली इंद्रिये विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे आवरून धरतो, त्याचे चित्त परमात्मस्वरूपी स्थिर होते. बाह्य जगातील सुख-दु:खाचा किंवा मोहाचा त्याच्या मनावर कोणताही परिणाम होत नाही. अशा व्यक्तीची बुद्धी ढळत नाही, म्हणून त्याला 'पूर्णप्रज्ञ' किंवा 'स्थितप्रज्ञ' म्हटले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला खूप राग येतो किंवा आपण खूप आनंदी होतो, तेव्हा आपल्या भावनांवर नियंत्रण ठेवणे म्हणजे बुद्धी स्थिर ठेवणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता शांतपणे आपल्या चुका शोधून पुन्हा प्रयत्न करणे हीच स्थिर बुद्धी आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थिर बुद्धीचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 51

तरी आतां झकवीत आहेसी कासया । हें अनुचित काय मांडिलें धनंजया । तूं आपुलें आपण न विचारिसीचिया । काय जाहले तुज ॥

"Why do you delude yourself so? Why have you taken up this improper path, O Dhananjaya? What has come over you that you do not reflect upon your own self?"

झकवीत Verb
Jhakavit
फसवणे किंवा भ्रमित होणे
To delude or deceive
कासया Adverb
Kasaya
कशासाठी किंवा का
Why or for what
अनुचित Adjective
Anuchit
अयोग्य
Improper or inappropriate
मांडिलें Verb
Mandile
सुरू केले किंवा मांडले
Started or set up
धनंजया Noun
Dhananjaya
अर्जुनाचे एक नाव
A name of Arjuna
विचारिसी Verb
Vicharisi
विचार करणे
To reflect or consider

💡 अर्थ

तो अब तुम स्वयं को क्यों भ्रमित कर रहे हो? हे धनंजय, तुमने यह अनुचित व्यवहार क्यों शुरू किया है? तुम्हें क्या हो गया है कि तुम अपने वास्तविक स्वरूप का विचार नहीं कर रहे हो?

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्ण आणि अर्जुन यांच्यातील संवादाचे वर्णन करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला खडसावत आहेत की, ऐन युद्धाच्या वेळी तू असा भ्रमित का झाला आहेस? हे वागणे तुझ्यासारख्या शूरवीराला शोभणारे नाही. जेव्हा माणूस मोहामुळे आपल्या कर्तव्यापासून विचलित होतो, तेव्हा तो स्वतःचीच फसवणूक करत असतो. स्वतःच्या क्षमतेचा आणि धर्माचा विसर पडणे हेच अधःपाताचे लक्षण आहे, असे माउली येथे सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कठीण प्रसंगात घाबरून जाऊन आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढणे म्हणजे स्वतःची फसवणूक करणे होय. उदाहरण: एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडणे हे 'अनुचित' आहे; त्याने आपल्या कष्टाचा आणि ध्येयाचा विचार करून संकटाचा सामना केला पाहिजे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाच्या युद्ध सोडण्याच्या निर्णयावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतात आणि त्याला त्याच्या कर्तव्याची आठवण करून देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा