←
शनिवार, 31 ऑगस्ट 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 32

जेथ कामक्रोधांचीं नांवें । सांडिलीं असती स्वभावें । जेथ मन हें मनपणें विसरे ॥ ३२ ॥

"Where the names of desire and anger are naturally abandoned; where the mind forgets its own identity."

कामक्रोधांचीं Noun
Kāmakrōdhāñcīṁ
काम आणि क्रोध यांची
of desire and anger
सांडिलीं Verb
Sāṇḍilīṁ
त्यागलेली किंवा सोडलेली
abandoned or cast off
स्वभावें Adverb
Svabhāvēṁ
नैसर्गिकरित्या
naturally
मनपणें Noun
Manapaṇēṁ
मनाचे अस्तित्व किंवा मीपणा
the state of being a mind
विसरे Verb
Visarē
विसरून जाते
forgets

💡 अर्थ

ज्या ठिकाणी काम (इच्छा) आणि क्रोध (राग) यांची नावेही उरत नाहीत आणि जिथे मन आपले वेगळेपण विसरून जाते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्थितीचे किंवा ब्रह्मस्थितीचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा एखादा साधक साधनेच्या उच्च शिखरावर पोहोचतो, तेव्हा त्याच्या अंतःकरणातून काम आणि क्रोध हे विकार नैसर्गिकरित्या गळून पडतात. इतकेच नाही, तर त्याचे मन देखील स्वतःचे चंचल अस्तित्व विसरून परमात्म्यात विलीन होते. ही अवस्था म्हणजे द्वैताचा नाश होऊन अद्वैताचा अनुभव येणे होय, जिथे मनाचा 'मी'पणा पूर्णपणे संपतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात रागावर नियंत्रण मिळवतो आणि शांत राहतो, तेव्हा आपल्याला या ओवीचा अर्थ समजतो. उदाहरणार्थ, कोणाशी वाद घालण्याऐवजी शांत राहून मनाला स्थिर ठेवणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे मुक्तीच्या अशा अवस्थेचे वर्णन करत आहेत जिथे मनाचे सर्व विकार नष्ट होतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 332

जैसा नाविकाचां हातीं । नाव सांपडे महावातीं । मग ते न राहे निरुती । थडिये पावे ॥ ३३२ ॥

"Just as a boat in the hands of a sailor, if caught in a great storm, does not remain steady and reach the shore."

नाविकाचां Noun
nāvikācāṃ
नाविकच्या
of the sailor
सांपडे Verb
sāṃpaḍe
सापडते
gets caught
महावातीं Noun
mahāvātīṃ
मोठ्या वादळात
in a great storm
निरुती Adverb
nirutī
निश्चितपणे / स्थिर
certainly / steadily
थडिये Noun
thaḍiye
किनाऱ्याला
to the shore

💡 अर्थ

जशी एखादी नाव मोठ्या वादळात सापडली की ती नाविकच्या ताब्यात राहत नाही आणि किनाऱ्याला सुखरूप पोहोचू शकत नाही, तशीच अवस्था इंद्रियांच्या आहारी गेलेल्या मनाची होते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून इंद्रियांच्या शक्तीचे आणि मनाच्या चंचलतेचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे समुद्रात प्रचंड वादळ सुटल्यावर नावेवरचा ताबा सुटतो आणि ती नाव सुरक्षितपणे किनाऱ्याला (थडिये) पोहोचू शकत नाही, उलट ती बुडण्याची भीती असते; त्याचप्रमाणे जर मन विषयांच्या आणि इंद्रियांच्या मागे धावू लागले, तर ते माणसाच्या विवेकाचा आणि बुद्धीचा नाश करते. साधकाने आपली बुद्धी स्थिर ठेवण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे, अन्यथा संसाराच्या वादळात जीवनरूपी नाव भरकटत जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखाद्या महत्त्वाच्या कामावर लक्ष केंद्रित करण्याचा प्रयत्न करतो आणि मोबाईल किंवा इतर मनोरंजनामुळे आपले मन विचलित होते, तेव्हा आपण आपल्या ध्येयापासून दूर जातो. हे टाळण्यासाठी मनावर ताबा ठेवणे गरजेचे आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रिये मनाला कशी भरकटवतात आणि त्यामुळे बुद्धीचा नाश कसा होतो, हे सांगताना माऊलींनी हे उदाहरण दिले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 204

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म न सांडितां विहित। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and arises according to the occasion, perform that prescribed duty without abandoning it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarenkaruni
प्रसंगानुसार किंवा वेळेनुसार
According to the occasion
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले कर्तव्य
Prescribed duty
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे किंवा पार पाडावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार जे समोर येते, ते आपले कर्तव्य कर्म सोडून न देता नीट पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, नैतिकदृष्ट्या योग्य असलेले आणि प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्ञानी माणसाने देखील समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्मे (शास्त्रोक्त कर्तव्ये) अत्यंत निष्ठेने आणि फळाची आशा न धरता केली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते कर्म ईश्वराची सेवा मानून करणे श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'विहित कर्म' आहे. कंटाळा न करता किंवा परीक्षेच्या निकालाची अतिचिंता न करता, वेळेनुसार जो अभ्यास समोर येईल तो प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये अनासक्त वृत्तीने कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा