←
सोमवार, 12 ऑगस्ट 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 353

आणि सरितांचे ओघ समस्त । मिळोनि ठाकती समुद्रात । परि तो जैसा नित्य तृप्त । न चळे कोठे ॥

"And all the flows of rivers meet in the ocean, but the ocean remains ever-full and does not move from its state."

सरितांचे Noun
Saritanche
नद्यांचे
of rivers
ओघ Noun
Ogh
प्रवाह
flows
समस्त Adjective
Samasta
सर्व
all
ठाकती Verb
Thakati
स्थिरावतात किंवा मिळतात
stay or reach
नित्य Adverb
Nitya
नेहमी
always
तृप्त Adjective
Trupta
समाधानी
satisfied
चळे Verb
Chale
विचलित होणे
deviate or move

💡 अर्थ

जैसे सभी नदियाँ समुद्र में जाकर मिलती हैं, फिर भी समुद्र अपनी मर्यादा नहीं छोड़ता और सदैव पूर्ण रहता है, वैसे ही ज्ञानी पुरुष विषयों के आने पर भी विचलित नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात नद्यांना कितीही पूर आला आणि त्या सर्व समुद्राला मिळाल्या, तरीही समुद्र आपली पातळी ओलांडत नाही किंवा उथळ होत नाही. तो आपल्या स्वरूपात अढळ आणि सदैव पूर्ण असतो. त्याचप्रमाणे, ज्ञानी पुरुषाच्या जीवनात अनेक प्रकारचे विषय, भोग किंवा प्रसंग आले तरी, त्याच्या मनाची शांती ढळत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपात सदैव तृप्त असतो आणि बाह्य परिस्थितीमुळे विचलित होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात सुख किंवा दुःख आले तरी समुद्रासारखे शांत राहावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत खूप चांगले गुण मिळाले म्हणून हुरळून जाऊ नये आणि कमी गुण मिळाले म्हणून खचून जाऊ नये, तर दोन्ही परिस्थितीत मन स्थिर ठेवावे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची बुद्धी विषयांच्या सान्निध्यातही कशी स्थिर असते, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 21

तंव तो अर्जुनु म्हणे कृष्णा । रथु दोन्ही सैन्यांमाझारीं आणा । जेथ हे उभे आहेत झुंझाणा । कुरुक्षेत्रीं ॥ २१ ॥

"Then Arjuna said to Krishna, 'Bring the chariot between the two armies, where these warriors are standing on the field of Kurukshetra.'"

अर्जुनु Noun
Arjunu
अर्जुन
Arjuna
म्हणे Verb
Mhane
म्हणाला
Said
रधु Noun
Rathu
रथ
Chariot
सैन्यांमाझारीं Noun
Sainyanmazari
सैन्यांच्या मध्ये
Between the armies
झुंझाणा Adjective
Zunzhana
युद्धासाठी
For the battle
कुरुक्षेत्रीं Noun
Kurukshetri
कुरुक्षेत्रावर
On Kurukshetra

💡 अर्थ

तब अर्जुन ने कृष्ण से कहा, 'हे कृष्ण, रथ को दोनों सेनाओं के बीच ले चलें, जहाँ ये योद्धा कुरुक्षेत्र के मैदान में युद्ध के लिए खड़े हैं।'

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या युद्धाच्या सुरुवातीच्या स्थितीचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्रावर दोन्ही सैन्ये समोरासमोर उभी ठाकली असताना, अर्जुन श्रीकृष्णाला विनंती करतो की रथ अशा ठिकाणी न्यावा जिथून त्याला दोन्ही बाजूंच्या योद्ध्यांचे नीट निरीक्षण करता येईल. हे अर्जुनाच्या आत्मविश्वासाचे आणि युद्धाच्या तयारीचे लक्षण आहे. तो युद्धाला सामोरे जाण्यापूर्वी परिस्थितीचे आकलन करू इच्छितो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे काम सुरू करण्यापूर्वी त्या क्षेत्रातील आव्हाने आणि प्रतिस्पर्धी यांची नीट माहिती घेणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेला बसण्यापूर्वी अभ्यासक्रमाचा आणि प्रश्नांच्या स्वरूपाचा आढावा घेणे यश मिळवण्यासाठी गरजेचे आहे.

📌 संदर्भ

युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेण्यास सांगतो जेणेकरून तो युद्धासाठी आलेल्या योद्ध्यांचे निरीक्षण करू शकेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 111

म्हणोनि स्वधर्माचें अनुष्ठान । हेंचि मुख्य तप जाण । यालागीं तूं सावधान । होईं पां आतां ॥ १११ ॥

म्हणोनि स्वधर्माचें अनुष्ठान । हेंचि मुख्य तप जाण । यालागीं तूं सावधान । होईं पां आतां ॥

"Therefore, the performance of one's own duty is the main penance; know this. Hence, be alert now."

स्वधर्माचें Noun
Swadharmache
आपल्या विहित कर्तव्याचे
Of one's own duty
अनुष्ठान Noun
Anushthan
आचरण किंवा पालन
Performance or practice
मुख्य Adjective
Mukhya
श्रेष्ठ किंवा महत्त्वाचे
Principal or main
तप Noun
Tapa
तपश्चर्या
Penance or austerity
सावधान Adjective
Savdhan
जागरूक किंवा सतर्क
Alert or attentive

💡 अर्थ

इसलिए अपने स्वधर्म का पालन करना ही मुख्य तप है, ऐसा जानो। इसी कारण अब तुम सावधान हो जाओ।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला मोक्ष मिळवण्यासाठी किंवा ईश्वराची प्राप्ती करण्यासाठी घरदार सोडून अरण्यात जाण्याची किंवा कठीण देहदंड सोसण्याची गरज नाही. आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) प्रामाणिकपणे आणि निष्ठेने पार पाडणे, हेच सर्वात मोठे 'तप' आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षात्रधर्म पाळणे हेच त्याचे तप असल्याचे सांगून महाराज त्याला कर्तव्याप्रती जागृत राहण्याचा संदेश देतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जे काही काम करतो, मग ते शिक्षण असो वा नोकरी, ते पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजेच देवाची सेवा आहे. उदाहरणार्थ: एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हेच त्याचे 'तप' आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला युद्धासाठी प्रवृत्त करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे महत्त्व या ओवीतून स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा