←
बुधवार, 03 जुलै 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 42

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि जेणे पाविजे स्वधर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । विरक्तु होऊनि ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and by which one's duty is fulfilled, with a detached mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचा निश्चय / वृत्ती
Mental disposition
विरक्तु Adjective
Viraktu
अनासक्त / वैराग्यशील
Detached / Dispassionate
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते / साध्य होते
Attained / Fulfilled

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि ज्याने आपल्या कर्तव्याचे पालन होते, तेच कर्म तू मनात विरक्ती ठेवून कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ फळाची आशा धरून कर्म करू नये. जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे आणि जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे, तेच करावे. स्वधर्माचे पालन करणे हेच मनुष्याचे खरे कर्तव्य आहे. हे कर्म करताना मनात कोणतीही आसक्ती न ठेवता, विरक्त भावनेने ते पूर्ण करावे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा सोडून केवळ कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हाच आपण खऱ्या अर्थाने कर्मयोगाचे पालन करतो आणि बंधनातून मुक्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्याऐवजी, केवळ ज्ञान मिळवण्यासाठी आणि आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून अभ्यास करावा. फळाची चिंता सोडल्यास कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज फळाची आशा न धरता स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 2

तरी उचित आणि सोपें । जेणें आचरिलें न बाणती पापें । तें सांगिजो आम्हांप्रत रूपें । विवंचूनि ॥

तरी उचित आणि सोपे । जेणे आचरिले न बाणती पापे । ते सांगिजो आम्हांप्रत रूपे । विवंचूनि ॥

"Therefore, tell us clearly that which is proper and easy, by practicing which no sins are incurred."

उचित Adjective
uchita
योग्य
Proper/Right
सोपें Adjective
sopēṃ
सुलभ
Easy
आचरिलें Verb
ācarilēṃ
आचरण केले असता
When practiced
बाणती Verb
bāṇatī
लागणे किंवा चिकटणे
To affect or stick
पापें Noun
pāpēṃ
पाप किंवा वाईट कर्म
Sins
विवंचूनि Adverb
vivañcūni
विचार करून किंवा स्पष्ट करून
After deliberation or clearly

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य आणि सोपे आहे, ज्याचे आचरण केल्याने पाप लागत नाही, ते आम्हाला स्पष्ट करून सांगा.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत अर्जुन श्रीकृष्णाला विनंती करत आहे की, माझ्यासाठी जे कर्म करणे योग्य (उचित) आहे आणि जे आचरण्यास अत्यंत सोपे आहे, तसेच ज्या कर्माचे पालन केल्याने मला कोणतेही पाप लागणार नाही, असा निश्चित मार्ग मला स्पष्टपणे सांगावा. अर्जुनाला युद्धाच्या परिणामांची भीती वाटत असल्याने तो अशा मार्गाचा शोध घेत आहे जो त्याला मोक्षाकडे नेईल आणि संसाराच्या बंधनातून मुक्त ठेवेल.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला दोन कठीण पर्यायांपैकी एक निवडायचा असतो, तेव्हा आपण असा मार्ग निवडावा जो नैतिकदृष्ट्या योग्य असेल आणि ज्यामुळे कोणाचेही नुकसान होणार नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब करण्याऐवजी प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हा 'उचित आणि सोपा' मार्ग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्णाने सांगितलेल्या संमिश्र उपदेशामुळे गोंधळलेला अर्जुन, स्वतःसाठी एक सोपा आणि निर्दोष मार्ग विचारत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 69

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । हे ओळखावे वर्म । शास्त्रेसीं ॥ ६९ ॥

"Therefore, recognize the secret of proper action and unrighteousness through the scriptures."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा विहित
Proper or appropriate
आचरतां Verb
Acharata
वागताना किंवा कृती करताना
While practicing or performing
अधर्म Noun
Adharma
अयोग्य किंवा शास्त्रविरुद्ध कृती
Unrighteousness or wrong action
वर्म Noun
Varma
गुपित किंवा रहस्य
Secret or essence
शास्त्रेसीं Noun
Shastresi
शास्त्रांच्या आधारे
With the help of scriptures

💡 अर्थ

म्हणून कोणते कर्म योग्य आहे आणि कोणते अयोग्य (अधर्म) आहे, याचे गुपित शास्त्रांच्या आधारे नीट समजून घेतले पाहिजे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याला अनेकदा काय करावे आणि काय करू नये यात गोंधळ होतो. केवळ स्वतःच्या इच्छेनुसार किंवा स्वार्थापोटी वागणे म्हणजे खरे कर्म नव्हे. कर्माचे 'वर्म' म्हणजे त्याचे खरे रहस्य किंवा मर्म हे शास्त्रांनी घालून दिलेल्या नियमांमध्ये असते. शास्त्रांचा अभ्यास केल्यामुळे आपल्याला योग्य (विहित) कर्म आणि अयोग्य (अधर्म) यातील सूक्ष्म फरक समजतो, ज्यामुळे मनुष्य चुकीच्या मार्गाला जाण्यापासून वाचतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात निर्णय घेताना केवळ स्वतःच्या फायद्याचा विचार न करता, नैतिक मूल्ये आणि नियमांचे पालन करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे 'उचित कर्म' आहे, पण चुकीच्या मार्गाने गुण मिळवणे हा 'अधर्म' आहे.

📌 संदर्भ

योग्य आणि अयोग्य कर्मातील फरक ओळखण्यासाठी शास्त्रांचे मार्गदर्शन घेणे का आवश्यक आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा