🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करू नये. आपल्या जीवनात परिस्थितीनुसार (अवसरें) जे कर्तव्य आपल्या वाट्याला येते आणि जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) असते, तेच आपले 'विहित कर्म' होय. अशा कर्माला कंटाळून किंवा घाबरून सोडून न देता, ते पूर्ण निष्ठेने पार पाडणे हाच खरा कर्मयोग आहे. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा ते जबाबदारीने पार पाडणे मोक्षप्राप्तीसाठी आवश्यक आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात आणि उद्या तुमची परीक्षा आहे. अशा वेळी अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित' आणि 'प्राप्त' कर्म आहे. टीव्ही पाहणे किंवा खेळणे हे त्या वेळेसाठी अयोग्य आहे. आपले मुख्य कर्तव्य (अभ्यास) प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचा अवलंब करणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देताना विहित कर्माचे महत्त्व सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्वधर्म' आणि 'कर्तव्य' यांचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, जीवनात आपल्या समोर जी परिस्थिती येते, त्या परिस्थितीत जे कर्म करणे योग्य आणि आवश्यक असते, ते टाळू नये. 'विहित' म्हणजे जे आपल्यासाठी विहित किंवा नेमून दिलेले आहे, असे कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता निष्ठेने करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे, असा संदेश येथे दिला आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे, तर त्याचे 'विहित' कर्म म्हणजे अभ्यास करणे. खेळाच्या वेळी खेळणे आणि अभ्यासाच्या वेळी अभ्यास करणे, हे प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य चोख बजावणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

संत ज्ञानेश्वर महाराज प्राप्त परिस्थितीनुसार आपले कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानासाठी बुद्धीचे स्थैर्य अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत मन चंचल असते आणि इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत बुद्धी स्थिर राहू शकत नाही. ज्याप्रमाणे वारा शांत झाल्यावर पाण्याचे प्रतिबिंब स्पष्ट दिसते, त्याचप्रमाणे जेव्हा साधक आपल्या मनाला आवरतो आणि इंद्रियांवर विजय मिळवतो, तेव्हा त्याची बुद्धी नैसर्गिकरित्या स्थिर आणि शांत होते. हाच स्थितप्रज्ञ होण्याचा मार्ग आहे.

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या कामात यश मिळवायचे असेल, तर मोबाईल किंवा इतर मनोरंजनाच्या साधनांपासून (इंद्रियांपासून) मन बाजूला काढून एकाग्र करणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण मनावर ताबा मिळवतो, तेव्हा आपली निर्णयक्षमता आणि बुद्धी अधिक कार्यक्षम होते.

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी मन आणि इंद्रियांवर ताबा मिळवणे किती आवश्यक आहे, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.