←
मंगळवार, 25 जून 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 224

जेथ अर्जुना हे प्रतीति । आली तयाची स्थिति । मग तो कर्माची आहुति । ज्ञानीं देई ॥

"Where, O Arjuna, this realization comes to one's state, then he offers the oblation of actions into knowledge."

जेथ Adverb
Jetha
जेव्हा किंवा ज्या ठिकाणी
When or Where
प्रतीति Noun
Pratiti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or Experience
स्थिति Noun
Sthiti
अवस्था
State or Condition
आहुति Noun
Ahuti
यज्ञात अर्पण केलेले द्रव्य
Oblation or Offering
ज्ञानीं Noun
Jnani
ज्ञानामध्ये
In knowledge
देई Verb
Dei
देतो किंवा अर्पण करतो
Gives or Offers

💡 अर्थ

हे अर्जुन, जब किसी को यह आत्म-साक्षात्कार हो जाता है, तब वह अपने सभी कर्मों को ज्ञान की अग्नि में अर्पित कर देता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्यावेळी साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' अशी प्रचिती येते, त्यावेळी त्याच्या हातून घडणारी सर्व कर्मे ही फळाची अपेक्षा न ठेवता केली जातात. जसे अग्नीत टाकलेले पदार्थ भस्म होतात, तसे ज्ञानाच्या प्रकाशात कर्मांचे बंधन नष्ट होते. तो पुरुष कर्तेपणाचा अहंकार सोडून देतो आणि सर्व कर्मे ब्रह्मरूप मानतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता निस्वार्थपणे काम करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानी पुरुषाच्या कर्म करण्याच्या पद्धतीबद्दल आणि त्याच्या मानसिक स्थितीबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 116

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणें न बांधती । जैं बुद्धीची संमती । न मिळे येथ ॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bind with doership, when the intellect's consent is not found therein."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणें Noun
Kartepane
कर्तेपणाच्या भावनेने
With the sense of doership
बांधती Verb
Bandhati
बांधले जाणे
To bind
संमती Noun
Sammati
मान्यता किंवा अहंकार
Consent or identification

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो किए जाते हैं, परंतु वे कर्तापन के भाव से नहीं बांधते, क्योंकि उनमें बुद्धि की अहंकारी सहमति नहीं होती।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे गुपित उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी पुरुष आपली विहित कर्मे शरीराने आणि इंद्रियांनी करत राहतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हा कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. जेव्हा बुद्धी कर्माशी स्वतःला जोडून घेत नाही किंवा कर्माच्या फळाची अपेक्षा करत नाही, तेव्हा ती कर्मे त्या व्यक्तीला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत. ज्याप्रमाणे आरशात दिसणारे प्रतिबिंब आरशाला स्पर्श करत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाची कर्मे त्याला शिवत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'हे मीच केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मी खूप हुशार आहे' या अहंकारापेक्षा 'ज्ञान मिळवणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास केल्यास त्याला यशाचा गर्व किंवा अपयशाचे दुःख होत नाही.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहण्याची युक्ती सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 201

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । साधारणें ॥ २०१ ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, the same is practiced by others; whatever they accept as standard, is followed by the commoners."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
is done / performed
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
is practiced / followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
standard or authority
साधारणें Noun
Sadharene
सामान्य लोकांनी
by common people

💡 अर्थ

जो-जो आचरण श्रेष्ठ पुरुष करते हैं, दूसरे लोग भी वैसा ही करते हैं। वे जिसे प्रमाण मान लेते हैं, सामान्य लोग उसी का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजातील प्रभावशाली आणि समर्थ व्यक्तींचे वर्तन हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य लोक शास्त्रांचा अभ्यास करण्यापेक्षा मोठ्या माणसांच्या कृतीकडे पाहून शिकतात. जर एखादी मोठी व्यक्ती शिस्तीने आणि धर्माने वागली, तर समाजही आपोआप त्या मार्गावर चालतो. म्हणून समर्थांनी आपले आचरण नेहमी शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण ते संपूर्ण समाजासाठी एक मापदंड ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

उदाहरणादाखल, जर घरातील मोठी माणसे वेळेवर उठून कामे करत असतील, तर मुलेही त्यांचे पाहून शिस्त शिकतात. आपण जसे वागतो, तसेच आपल्या आसपासचे लोक शिकत असतात, हे लक्षात ठेवून वागावे.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो आणि लोक त्यांचे अनुकरण कसे करतात, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा