←
गुरुवार, 06 जून 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 149

म्हणोनि कर्माचेनि आधारें । जे कर्मचि सांडिजे निर्धारें । ते युक्ति येणें प्रकारें । दाविली तुज ॥

"Therefore, the skill by which action is renounced through the support of action itself has been demonstrated to you in this way."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे किंवा त्याग करावा
To be abandoned
निर्धारें Adverb
Nidhare
निश्चयाने
Firmly or with determination
युक्ति Noun
Yukti
कला किंवा कौशल्य
Technique or skill
दाविली Verb
Davili
दाखवली
Shown

💡 अर्थ

इसलिए, कर्म के आधार से ही कर्म के बंधन का त्याग किस प्रकार किया जाता है, वह युक्ति मैंने तुम्हें इस प्रकार समझाई है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या गुंतागुंतीच्या प्रक्रियेतून बाहेर पडण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे थांबवणे म्हणजे कर्मत्याग नव्हे. तर, कर्म करत असतानाच त्यातील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि फळाची आशा सोडणे हीच खरी युक्ती आहे. ज्याप्रमाणे पाण्यातून बाहेर पडण्यासाठी पाण्याचाच आधार घेऊन पोहावे लागते, त्याचप्रमाणे संसारात राहून कर्तव्ये पार पाडत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची ही कला श्रीकृष्णाने अर्जुनाला समजावून सांगितली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कामे (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) करताना ती ओझे न मानता आपले कर्तव्य म्हणून करावीत. जर आपण फळाची चिंता न करता कामावर लक्ष केंद्रित केले, तर आपल्याला मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत किती गुण मिळतील यापेक्षा 'मी प्रामाणिकपणे अभ्यास करेन' हा विचार करणे म्हणजे कर्माच्या आधारे कर्म सोडणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची कला म्हणजेच 'अकर्म' स्थिती कशी प्राप्त करावी, हे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 152

म्हणोनि तूं झणीं । दुःख मानिसी मनीं । हें अज्ञान गा निर्गुणीं । न धरवे कीं ॥

"Therefore, do not let grief enter your mind; for such ignorance has no place in the realm of the Attributeless."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
कदापि / मुळीच
At all / Never
मानिसी Verb
Manisi
मानतोस / करतोस
Consider / Feel
अज्ञान Noun
Ajnyana
समज नसणे
Ignorance
निर्गुणीं Noun
Nirguna
गुणरहित आत्मस्वरूपात
In the attributeless soul
धरवे Verb
Dharave
टिकणे / राहणे
To sustain / To hold

💡 अर्थ

इसलिए तुम अपने मन में दुःख मत करो; आत्म-स्वरूप के विषय में ऐसा दुःख करना केवल अज्ञान है जो ज्ञान के सामने टिक नहीं सकता।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्मा हा 'निर्गुण' म्हणजे सर्व गुणांच्या पलीकडचा आणि अविनाशी आहे. जो कधी नष्ट होत नाही, त्याच्यासाठी शोक करणे हे केवळ अज्ञानाचे लक्षण आहे. जसा सूर्य आल्यावर अंधार टिकत नाही, तसे आत्मस्वरूपाचे ज्ञान झाल्यावर हे अज्ञानरूपी दुःख मनात राहू शकत नाही. त्यामुळे तू मोह सोडून विवेकाने वाग.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते, तेव्हा आपण खूप दुःखी होतो. अशा वेळी हे लक्षात ठेवावे की बाह्य परिस्थिती बदलत असते, पण आपला आत्मविश्वास ढळू देऊ नये. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता, 'मी पुन्हा प्रयत्न करेन' हा विचार करणे म्हणजे अज्ञानावर मात करणे होय.

📌 संदर्भ

आत्मा हा शाश्वत आणि निर्गुण आहे, त्यामुळे त्याच्यासाठी शोक करणे हे अज्ञानाचे लक्षण आहे, असे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 327

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । हें उचित नव्हे सर्वथा । धनुर्धरा ॥ ३२७ ॥

"Therefore, O son of Pandu, you are deluded now; this is not at all fitting for you, O Archer."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Proper or appropriate
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे किंवा कोणत्याही प्रकारे
In every way or entirely
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
धनुष्य धारण करणारा
Archer

💡 अर्थ

इसलिए हे पांडुपुत्र, तुम जो अब भ्रमित हो रहे हो, यह तुम्हारे लिए किसी भी प्रकार से उचित नहीं है, हे धनुर्धर।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला दिलेला उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात की, तू पांडूचा पुत्र आणि एक महान धनुर्धर आहेस. अशा वेळी युद्धाच्या प्रसंगी कर्तव्यापासून विचलित होणे आणि मोहामुळे गोंधळून जाणे (झकविजे) हे तुझ्यासारख्या वीराला अजिबात साजेसे नाही. हे वागणे तुझ्या कुळाला आणि तुझ्या पराक्रमाला सर्वथा अनुचित आहे. येथे 'झकविजे' म्हणजे मायेने किंवा चुकीच्या विचाराने ग्रासले जाणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या महत्त्वाच्या कामात अडथळ्यांमुळे घाबरतो किंवा गोंधळतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला आठवण करून देते की घाबरणे हा उपाय नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी कठीण प्रश्न पाहून गोंधळून न जाता धैर्याने पेपर सोडवणे हेच विद्यार्थ्याचे कर्तव्य आहे.

📌 संदर्भ

युद्धभूमीवर अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला त्याच्या स्वरूपाची आणि कर्तव्याची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा