←
शुक्रवार, 24 मे 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 120

जैसें कां आकाशाचेनि पालवें । आकाशचि धरावें । तैसें आपणया आपण पावें । तेंचि रूप ॥

"As if one should catch the sky with the hem of the sky, so to attain oneself by oneself is the true form."

जैसें Adverb
jaisē
ज्याप्रमाणे
just as
आकाशाचेनि Noun
ākāśācēni
आकाशाच्या
of the sky
पालवें Noun
pālavēṃ
पदराने किंवा टोकाने
with the hem or edge
धरावें Verb
dharāvēṃ
पकडावे
to hold or catch
आपणया Pronoun
āpaṇayā
स्वतःला
to oneself
पावें Verb
pāvēṃ
मिळवावे किंवा प्राप्त करावे
to attain
रूप Noun
rūpa
स्वरूप किंवा लक्षण
nature or form

💡 अर्थ

जैसे आकाश के पल्लू से आकाश को ही पकड़ा जाए, वैसे ही स्वयं के द्वारा स्वयं को प्राप्त करना ही वास्तविक आत्म-स्वरूप है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराच्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, आत्मा हा इतका व्यापक आणि सर्वव्यापी आहे की त्याला जाणण्यासाठी कोणत्याही बाह्य साधनाची गरज नसते. ज्याप्रमाणे आकाश हे अनंत आहे आणि त्याला पकडण्यासाठी आकाशाचाच भाग वापरावा लागेल (जे अशक्य आहे कारण ते एकच आहे), तसेच आत्म्याला ओळखण्यासाठी स्वतःलाच स्वतःमध्ये विलीन करावे लागते. येथे ज्ञाता (जाणणारा) आणि ज्ञेय (ज्याला जाणायचे आहे) यांमधील भेद संपून जातो. ही स्थिती म्हणजे केवळ 'असणे' होय, जिथे आत्मा स्वतःच्याच प्रकाशात स्वतःला अनुभवतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण सुखासाठी बाहेरच्या वस्तूंवर अवलंबून असतो. ही ओवी शिकवते की खरे समाधान आपल्या आतच आहे. उदाहरणार्थ, जेव्हा आपण ध्यान करतो, तेव्हा आपण बाह्य जगाचा विचार सोडून स्वतःच्या अंतर्मनात डोकावतो, तेव्हा मिळणारी शांतता हीच 'स्वतःला स्वतःने मिळवणे' आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर आत्मसाक्षात्काराच्या अशा स्थितीचे वर्णन करत आहेत जिथे शोधणारा आणि शोधले जाणारे यातील फरक मिटतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 86

म्हणौनि तो निवांतु । जैसा क्षीरसागरु अनंतु । तैसा क्षोभें न घेपे विरक्तु । कामक्रोधीं ॥

"Therefore he is calm, like the infinite ocean of milk; thus, the detached one is not disturbed by desire and anger."

निवांतु Adjective
Nivantu
अत्यंत शांत
Completely calm
क्षीरसागरु Noun
Kshirsagaru
दुधाचा समुद्र
Ocean of milk
अनंतु Adjective
Anantu
ज्याला अंत नाही असा
Infinite
क्षोभें Noun
Kshobhen
अस्वस्थतेने किंवा रागाने
By agitation or disturbance
विरक्तु Noun
Viraktu
ज्याला कशाचीही ओढ नाही असा
A detached person
कामक्रोधीं Noun
Kamakrodhin
इच्छा आणि रागाने
By desire and anger

💡 अर्थ

इसलिए वह अनंत क्षीरसागर की तरह शांत रहता है; उसी प्रकार विरक्त पुरुष काम और क्रोध से विचलित नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ किंवा विरक्त पुरुषाच्या मानसिक स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याप्रमाणे क्षीरसागर (दुधाचा समुद्र) अत्यंत गंभीर, अथांग आणि शांत असतो, त्यात कितीही नद्या मिळाल्या तरी तो आपली मर्यादा सोडत नाही, त्याचप्रमाणे ज्याने आत्मज्ञान प्राप्त केले आहे असा विरक्त पुरुष बाह्य परिस्थितीने विचलित होत नाही. जगातील विषय, वासना (काम) किंवा राग (क्रोध) त्याच्या मनाची शांती भंग करू शकत नाहीत. तो आपल्या स्वरूपात सदैव स्थिर आणि आनंदी असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्या मनासारख्या गोष्टी घडत नाहीत, तेव्हा चिडून न जाता किंवा रागाच्या आहारी न जाता आपले मन समुद्रासारखे शांत ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. उदाहरणार्थ, कामाच्या ठिकाणी कोणाशी मतभेद झाले तरी शांत राहून विचार करणे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या पुरुषाच्या मनाची स्थिरता सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याची तुलना अथांग समुद्राशी करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 100

तरी हे सर्वथा न मरे । आणि मारितांही न संचरे । म्हणोनि तू झुरे । वांयां चि गा ॥

"Therefore, this (soul) never dies, and even if killed, it is not affected; hence, you are grieving needlessly."

सर्वथा Adverb
sarvathā
कधीही किंवा कोणत्याही प्रकारे
in every way or always
मरे Verb
mare
मरतो
dies
मारितांही Verb
māritāṃhī
मारले तरीही
even if killed
संचरे Verb
saṃcare
बाधा होणे किंवा बदलणे
affected or moves
झुरे Verb
jhure
शोक करणे किंवा दुःखी होणे
to grieve or pine
वांयां Adverb
vāṃyāṃ
व्यर्थ किंवा उगाचच
in vain or uselessly

💡 अर्थ

यह आत्मा कभी नहीं मरती और न ही इसे मारा जा सकता है। इसलिए तुम्हारा शोक करना व्यर्थ है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य आहे. तो कोणत्याही शस्त्राने नष्ट होऊ शकत नाही किंवा कोणत्याही क्रियेने त्याला बाधा पोहोचत नाही. अर्जुन आपल्या नातेवाईकांच्या मृत्यूच्या भीतीने व्याकुळ झाला होता, त्याला उद्देशून महाराज म्हणतात की, ज्याचा कधी नाशच होऊ शकत नाही, त्याच्यासाठी शोक करणे हे अज्ञानाचे लक्षण आहे. हा देह नश्वर आहे पण त्यातील चैतन्य (आत्मा) अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादी वस्तू हरवतो किंवा अपयशाने खचून जातो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की आपले मूळ सामर्थ्य आणि अस्तित्व बाह्य बदलांनी नष्ट होत नाही. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाले तरी आपले ज्ञान आणि शिकण्याची क्षमता संपत नाही, म्हणून निराश न होता प्रयत्न सुरू ठेवावेत.

📌 संदर्भ

अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा