←
मंगळवार, 21 मे 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 94

म्हणोनि मन हें आवरावें । इंद्रियग्रामु जितावा । मग स्थैर्य आपोआप पावे । बुद्धी तुझी ॥ ९४ ॥

"Therefore, control the mind and conquer the group of senses; then your intellect will automatically achieve stability."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
आवरावें Verb
Āvarāvēṃ
आवरले पाहिजे / नियंत्रित करावे
Should be controlled
इंद्रियग्रामु Noun
Indriyagrāmu
इंद्रियांचा समूह
Group of senses
जितावा Verb
Jitāvā
जिंकावा
Should be conquered
स्थैर्य Noun
Sthairya
स्थिरता
Stability
आपोआप Adverb
Āpōāpa
सहजपणे / स्वतःहून
Naturally / Automatically

💡 अर्थ

म्हणून मनावर ताबा मिळवावा आणि सर्व इंद्रियांना जिंकावे. असे केल्याने तुझी बुद्धी आपोआप स्थिर होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानासाठी बुद्धीचे स्थैर्य अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत मन चंचल असते आणि इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत बुद्धी स्थिर राहू शकत नाही. ज्याप्रमाणे वारा शांत झाल्यावर पाण्याचे प्रतिबिंब स्पष्ट दिसते, त्याचप्रमाणे जेव्हा साधक आपल्या मनाला आवरतो आणि इंद्रियांवर विजय मिळवतो, तेव्हा त्याची बुद्धी नैसर्गिकरित्या स्थिर आणि शांत होते. हाच स्थितप्रज्ञ होण्याचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या कामात यश मिळवायचे असेल, तर मोबाईल किंवा इतर मनोरंजनाच्या साधनांपासून (इंद्रियांपासून) मन बाजूला काढून एकाग्र करणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण मनावर ताबा मिळवतो, तेव्हा आपली निर्णयक्षमता आणि बुद्धी अधिक कार्यक्षम होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी मन आणि इंद्रियांवर ताबा मिळवणे किती आवश्यक आहे, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 138

जैसा कडाडिला विजुचा लोळु | न धरे कोणाचिया हाताचा मेळु | तैसा तो आत्मप्रकाशाचा सुकाळु | कोंदला असे ||

"As a flash of lightning strikes and cannot be held by any hand, so is the abundance of the light of the Self, densely pervading all."

कडाडिला Verb
Kadadila
कडाडून चमकलेला
Flashed intensely
विजुचा Noun
Vijucha
विजेचा
Of lightning
लोळु Noun
Lolu
झोत किंवा गोळा
Flash or mass
आत्मप्रकाशाचा Noun
Atmaprakashacha
आत्मज्ञानाच्या प्रकाशाचा
Of the light of the Self
सुकाळु Noun
Sukalu
समृद्धी किंवा मुबलकता
Abundance
कोंदला Verb
Kondala
दाटून भरलेला
Densely packed or pervaded

💡 अर्थ

जशी आकाशात चमकलेली वीज कोणाच्याही हातात धरता येत नाही, तसाच आत्मज्ञानाचा प्रकाश अत्यंत तेजस्वी आणि सर्वत्र भरलेला असतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाच्या तेजाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कडाडून चमकणाऱ्या विजेचा झोत इतका प्रबळ असतो की त्याला कोणीही आपल्या हाताने पकडू शकत नाही किंवा रोखू शकत नाही, अगदी तसेच आत्मप्रकाशाचे स्वरूप असते. हा आत्मप्रकाश अत्यंत शुद्ध, स्वयंभू आणि सर्वव्यापी आहे. जेव्हा एखाद्या साधकाला आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला या दिव्य आणि अमर्याद प्रकाशाचा अनुभव येतो, जो मानवी बुद्धी किंवा इंद्रियांच्या पकडीत येत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्यातील आंतरिक शक्ती आणि आत्मविश्वासाला ओळखा. ज्याप्रमाणे वीज कोणालाही रोखता येत नाही, त्याचप्रमाणे तुमच्यातील जिद्द आणि ज्ञान इतके प्रबळ ठेवा की बाह्य संकटे तुम्हाला रोखू शकणार नाहीत.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीतील तेजाचे आणि त्याच्या अफाट स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 12

तरी मी आणि तू। आणि हे नृपनाथ समस्तू। येथ नसू ऐसे नव्हतू। मागांही कधीं॥

"Neither I, nor you, nor these kings, were ever non-existent in the past."

मी Pronoun
mi
मी
I
नृपनाथ Noun
nrupanatha
राजे
Kings
समस्तू Adjective
samastu
सर्व
All
नव्हतू Verb
navhatu
नव्हतो
Were not
मागांही Adverb
magahi
पूर्वीही
In the past

💡 अर्थ

मी, तू आणि हे सर्व राजे पूर्वी नव्हते असे कधीच झाले नाही. आपण सर्वजण पूर्वीही होतोच.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या मुखातून आत्म्याचे अनादित्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, मी, तू आणि हे समोर दिसणारे सर्व राजे पूर्वी नव्हते असे कधीच घडले नाही. म्हणजेच आपण सर्वजण अनादी काळापासून अस्तित्वात आहोत. शरीर हे नश्वर आहे, पण त्यातील आत्मा हा शाश्वत आहे. जन्म आणि मृत्यू हे केवळ शरीराचे धर्म आहेत, आत्म्याचे नव्हे. काळ बदलतो, शरीर बदलते, पण चैतन्य कायम असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अपयश किंवा नुकसान झाले असता, आपण हे लक्षात ठेवले पाहिजे की आपले अस्तित्व केवळ बाह्य गोष्टींवर अवलंबून नाही. आत्मिक बळ वाढवण्यासाठी या विचाराचा उपयोग होतो.

📌 संदर्भ

अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला आत्म्याच्या अमरत्वाबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा