←
सोमवार, 20 मे 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 152

म्हणौनि विहित जें कर्म । तेंचि आचरावें हें वर्म । येणें पाविजे परम । पुरुषार्थातें ॥

"Therefore, perform the prescribed duty; this is the secret. Through this, one attains the supreme goal of life."

विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा योग्य
Prescribed or righteous
आचरावें Verb
Acharave
आचरणात आणावे किंवा करावे
To practice or perform
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret or essence
पाविजे Verb
Pavije
मिळते किंवा प्राप्त होते
Attained or reached
पुरुषार्थातें Noun
Purusharthate
जीवनाचे अंतिम ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of human life

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रविहित (योग्य) कर्म आहे, तेच करावे. हेच जीवनाचे खरे रहस्य आहे, कारण यामुळेच श्रेष्ठ अशा मोक्षाची (परम पुरुषार्थाची) प्राप्ती होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले आणि शास्त्राने सांगितलेले 'विहित कर्म' (कर्तव्य) पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नसून, फळाची अपेक्षा न ठेवता स्वधर्मानुसार कर्म करणे हेच खरे 'वर्म' किंवा गुपित आहे. अशा प्रकारे निस्वार्थ बुद्धीने केलेल्या कर्मामुळेच मनुष्याला जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच मोक्ष किंवा परम पुरुषार्थ प्राप्त होतो. हे कर्मच ईश्वराची सेवा ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास आणि नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हे 'कर्तव्य' म्हणून प्रामाणिकपणे करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळेल की नाही याची चिंता करण्यापेक्षा, मनापासून अभ्यास करणे हेच आपले विहित कर्म आहे, ज्यामुळे प्रगती निश्चित होते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे आचरण कसे मोक्षदायी ठरते हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 41

म्हणौनि संशयापासोनि सुटले । जे आत्मबोधें चोखालले । ते कर्मबंधां वेगळले । पांडुकुमरा ॥४१॥

"Therefore, those who are freed from doubt and purified by self-knowledge, they are detached from the bonds of karma, O son of Pandu."

संशयापासोनि Noun
saṁśayāpāsoni
संशयापासून
from doubt
सुटले Verb
suṭalē
मुक्त झाले
freed
आत्मबोधें Noun
ātmabodhēṁ
आत्मज्ञानाने
by self-knowledge
चोखालले Adjective
cokhālalē
शुद्ध झाले
purified
कर्मबंधां Noun
karmabandhāṁ
कर्माच्या बंधनांपासून
from bonds of action
वेगळले Verb
vēgaḷalē
मुक्त किंवा अलिप्त झाले
detached or separated
पांडुकुमरा Noun
pāṇḍukumara
पांडुपुत्र अर्जुना
O son of Pandu (Arjuna)

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जे संशयापासून मुक्त झाले आहेत आणि आत्मज्ञानाने शुद्ध झाले आहेत, ते कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतात.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, ज्या साधकाने आपल्या बुद्धीने सर्व संशयांचा त्याग केला आहे आणि ज्याला आत्मस्वरूपाचे यथार्थ ज्ञान झाले आहे, तो कर्माच्या फळाला बांधील राहत नाही. आत्मबोधामुळे त्याचे अंतःकरण आरशासारखे स्वच्छ आणि निर्मळ होते. असा ज्ञानी पुरुष संसारात राहून सर्व कर्मे करत असला, तरी ती कर्मे त्याला चिकटत नाहीत, म्हणजेच तो कर्मबंधनातून पूर्णपणे मुक्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण स्पष्टतेने आणि मनात कोणतीही शंका न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण जाणवत नाही. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने 'अभ्यास का करायचा?' याबद्दलचा संशय दूर करून ज्ञानासाठी अभ्यास केला, तर त्याला परीक्षेच्या निकालाची भीती वाटत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानामुळे कर्माचे बंधन कसे नष्ट होते, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 165

म्हणौनि जे जे उचित। आणि अवसरें पावे प्राप्त। ते ते कर्म अचुंबित। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and presents itself as a duty in the moment, perform that action perfectly."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
अवसरें Adverb
Avasarē
वेळेनुसार / प्रसंगानुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained / Received
अचुंबित Adverb
Achumbita
न चुकता / अचूकपणे
Without fail / Flawlessly
आचरावें Verb
Ācharāvē
आचरण करावे / करावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्यासमोर येते, ते ते कर्तव्य कर्म न चुकता उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःहून कर्माची निवड करण्यापेक्षा, परिस्थितीनुसार आणि काळानुसार जे विहित कर्तव्य (उचित कर्म) आपल्या वाट्याला येते, तेच ईश्वरी आज्ञा मानून स्वीकारावे. 'अचुंबित' या शब्दाचा अर्थ असा की, त्या कर्मात कोणतीही त्रुटी न ठेवता, आळस न करता आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता ते पूर्ण निष्ठेने पार पाडावे. हेच सहज कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही रस्त्याने जात असताना कोणाला मदतीची गरज भासली, तर ते तुमचे त्या वेळचे 'प्राप्त कर्म' आहे. ते टाळण्याऐवजी पूर्ण क्षमतेने मदत करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्मयोगाचे विवेचन करताना, ज्ञानेश्वर महाराज व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये कशी पार पाडावीत, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा