←
रविवार, 12 मे 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 273

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग तेणेंचि मार्गें चालिजे । येरेंही जनें ॥ २७३ ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, that is accepted as authority by the people; then other people also walk by that same path."

समर्थें Noun
Samartheṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or capable person
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
मार्गें Noun
Mārgēṃ
रस्त्याने किंवा मार्गाने
By the path
लोकीं Noun
Lokīṃ
लोकांकडून किंवा जगात
By the people
चालिजे Verb
Chālijē
चालले जाते किंवा अनुकरण केले जाते
Is followed or walked upon

💡 अर्थ

म्हणून समर्थ किंवा श्रेष्ठ माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच लोक प्रमाण मानतात आणि मग इतर सर्व लोकही त्याच मार्गाने चालतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून नेतृत्वाचा आणि लोकसंग्रहाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक आदर्श म्हणून पाहत असते. जर अशा श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचे आचरण केले, तर समाज भरकटू शकतो. म्हणून, ज्ञानी माणसाने स्वतःसाठी काहीही मिळवायचे नसले तरी, केवळ समाजाला योग्य दिशा दाखवण्यासाठी आणि शिस्त लावण्यासाठी स्वतः कर्तव्यकर्मे चोख पार पाडली पाहिजेत. त्यांचे आचरण हेच लोकांसाठी कायद्यासारखे प्रमाण ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठे लोक किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्त पाळत असतील, तर मुले आपोआपच त्यांचे अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला आदर्श घालून देण्यासाठी कर्म का करावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 4

तरी तेथ अर्जुनें काय केलें । जेणें संकटीं मन घातलें । तें सांगेन ऐका भलें । सावध होऊनि ॥ ४ ॥

"Then what did Arjuna do there, who had cast his mind into distress? I shall tell you that, listen well with attention."

अर्जुनें Noun
Arjunen
अर्जुनाने
By Arjuna
संकटीं Noun
Sankati
संकटामध्ये
In distress or crisis
सांगेन Verb
Sangen
सांगेन
Will tell
सावध Adjective
Savadh
जागरूक किंवा एकाग्र
Attentive or Alert
ऐका Verb
Aika
ऐका
Listen
भलें Adverb
Bhale
नीट किंवा चांगल्या प्रकारे
Properly or Well

💡 अर्थ

त्यावेळी अर्जुनाने काय केले, ज्यामुळे त्याचे मन इतक्या मोठ्या संकटात (मोहात) सापडले, ते मी तुम्हाला सांगतो, तुम्ही नीट लक्ष देऊन ऐका.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना कुरुक्षेत्रावरील प्रसंगाकडे वळवत आहेत. अर्जुन हा केवळ एक योद्धा नसून तो मानवी मनाचे प्रतीक आहे. जेव्हा अर्जुन मोहग्रस्त झाला आणि त्याचे मन संकटात (विषादात) सापडले, तेव्हा त्याने नेमकी काय कृती केली, हे सांगण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज श्रोत्यांना एकाग्रतेने ऐकण्याचे आवाहन करतात. 'सावध' होणे म्हणजे केवळ जागे राहणे नव्हे, तर अंतर्बाह्य सजग होऊन ज्ञानाचे ग्रहण करणे होय. हा अध्याय सांख्ययोगाचा असून तो आत्मज्ञानाचा पाया रचतो, म्हणून श्रोत्यांची एकाग्रता महत्त्वाची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतीही महत्त्वाची गोष्ट शिकताना किंवा ऐकताना आपले मन विचलित होऊ न देता पूर्णपणे एकाग्र (सावध) ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, वर्गात शिक्षकांनी शिकवताना जर आपण 'सावध' राहून ऐकले, तरच कठीण विषय सहज समजतो.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला संजय धृतराष्ट्राला अर्जुनाच्या मनातील गोंधळ आणि त्याच्या कृतींचे वर्णन सांगण्यास सुरुवात करत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 135

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्यलोकीं॥

"Therefore, whatever is done by the great, that very thing is performed by others; whatever they accept as authority, the common people follow."

समर्थें Noun
samarthēṃ
श्रेष्ठ माणसाने
by the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
anuṣṭhijē
आचरणात आणावे
should be practiced
प्रमाण Noun
pramāṇa
आदर्श किंवा नियम
standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
sāmānyalōkīṃ
सर्वसामान्य लोकांनी
by common people
कीजे Verb
kījē
करावे
to do or perform

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे जे करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ लोक जे करतात, त्यालाच सामान्य लोक प्रमाण मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा समर्थ लोक असतात, त्यांच्या वागण्याचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर ज्ञानी माणसाने कर्म सोडून दिले, तर सामान्य लोकही आळशी बनतील. म्हणून, लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थांनी आदर्श कर्मे केली पाहिजेत. त्यांचे आचरण हेच जगासाठी शास्त्र किंवा नियम बनते. ज्ञानी माणसाने केवळ उपदेश न करता स्वतःच्या कृतीतून आदर्श निर्माण करावा, असा याचा सखोल अर्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या घरातील मोठी माणसे किंवा समाजातील नेते जसे वागतात, तसेच मुले किंवा सामान्य लोक वागतात. म्हणून आपण नेहमी चांगले वागले पाहिजे जेणेकरून इतरांना चांगला आदर्श मिळेल. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि त्याचे समाजावर काय परिणाम होतात, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा