←
सोमवार, 29 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 221

म्हणोनि समर्थें जे कीजे । तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । साधारणें ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, is practiced by others as well; that alone is accepted as the standard by common people."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरणात आणले जाते
Practiced or followed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
साधारणें Noun
Sādhāraṇēṃ
सामान्य लोकांनी
By common people

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ लोक ज्या गोष्टीला प्रमाण मानतात, त्याचेच सामान्य लोक पालन करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा श्रेष्ठ व्यक्ती असतात, त्यांच्या आचरणाचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा मोठा नेता, विद्वान किंवा घरातील मोठी व्यक्ती विशिष्ट पद्धतीने वागली, तर सामान्य लोक त्यालाच आदर्श मानतात आणि तसेच वागण्याचा प्रयत्न करतात. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे निरूपण आहे. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि सत्याने वागली, तर मुले आपोआपच ती मूल्ये शिकतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी वेळेचे पालन केल्यास मुलेही वक्तशीर होतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर होणारा परिणाम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 79

म्हणौनि बाह्य हे विषय । सांडूनि सांडिजेत न होय । जरी अंतरीं अतिशय । विरक्ति असे ॥

"Therefore, these external sense-objects cannot be truly abandoned by merely leaving them, unless there is intense detachment within."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरचे
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून / त्याग करून
Having abandoned
विरक्ति Noun
Virakti
अनासक्ती / ओढ नसणे
Detachment
अंतरीं Noun
Antari
हृदयात / मनात
Within the heart

💡 अर्थ

केवळ बाहेरून वस्तूंचा त्याग केल्याने त्या सुटत नाहीत, जोपर्यंत मनात त्यांच्याबद्दल खरी विरक्ती (अनासक्ती) निर्माण होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या त्यागाचे मर्म सांगतात. मनुष्य अनेकदा इंद्रियांच्या विषयांचा (जसे की संपत्ती, सुखसोयी) बाह्यतः त्याग करतो, पण त्याचे मन मात्र त्याच गोष्टींमध्ये गुंतलेले असते. असा बाह्य त्याग फोल ठरतो. जोपर्यंत अंतःकरणात त्या विषयांबद्दलची ओढ पूर्णपणे संपत नाही, तोपर्यंत तो खरा संन्यास नव्हे. खरी विरक्ती ही मनातून उगम पावली पाहिजे. जेव्हा बुद्धीला विषयांचे नश्वरत्व समजते, तेव्हाच अंतरी विरक्ती निर्माण होते आणि मगच बाह्य त्याग सार्थ ठरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासासाठी मोबाईल वापरणे बंद केले, पण त्याचे लक्ष सतत मोबाईलच्या नोटिफिकेशनमध्येच असेल, तर तो खरा त्याग नाही. जेव्हा त्याला अभ्यासाचे महत्त्व समजून मोबाईलची ओढ मनातूनच वाटणार नाही, तेव्हाच तो खरा संयम ठरेल.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप सांगत आहेत, जिथे बाह्य त्यागापेक्षा आंतरिक विरक्तीला अधिक महत्त्व दिले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 233

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥

हें शस्त्रें न तोडवे । पावकें न जळवे । पाणी न विरवे । शोषू न शके ॥ २३३ ॥

"Weapons cannot cut it, fire cannot burn it, water cannot wet it, and wind cannot dry it."

शस्त्रें Noun
shastren
शस्त्रांनी
by weapons
तोडवे Verb
todave
तुकडे करता येणे
can be cut
पावकें Noun
pavaken
अग्नीने
by fire
जळवे Verb
jalave
जाळता येणे
can be burnt
विरवे Verb
virave
विरघळणे किंवा भिजणे
can be dissolved or wetted
शोषू Verb
shoshu
कोरडे करणे किंवा शोषून घेणे
can be dried

💡 अर्थ

या आत्म्याला शस्त्रे तोडू शकत नाहीत, अग्नी जाळू शकत नाही, पाणी भिजवू किंवा विरघळवू शकत नाही आणि वारा वाळवू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी आणि अभेद्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याचा नाश करू शकत नाही. शस्त्रे केवळ जड वस्तूंना किंवा शरीराला छेद देऊ शकतात, पण आत्मा हा सूक्ष्म आणि चैतन्यमय असल्याने त्याला शस्त्रे स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी ज्याप्रमाणे लाकूड किंवा इतर वस्तूंना जाळून भस्म करतो, तसा तो आत्म्याला जाळू शकत नाही. पाणी कोणत्याही पदार्थाला ओले करून विरघळवू शकते, पण आत्म्यावर पाण्याचा कोणताही परिणाम होत नाही. तसेच, वारा ओलावा शोषून घेतो, पण तो आत्म्याला कोरडे करू शकत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा प्रकृतीच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा आणि शाश्वत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची किंवा संकटांची भीती वाटते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले मूळ स्वरूप (आत्मा) सुरक्षित आणि अविनाशी आहे. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रसंगात शरीर थकले तरी मनाची शक्ती आणि आत्मबळ टिकवून ठेवण्यासाठी या विचाराचा उपयोग होतो.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत, त्याचेच रसाळ निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा