←
शनिवार, 13 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 168

म्हणौनि तूं आतां । या कामातें सर्वथा । संहारीं गा पंडुसुता । महापापी ॥

"Therefore, you now, O son of Pandu, completely destroy this great sinner, Desire."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कामतें Noun
Kāmātēṃ
कामाला (वासनेला)
To desire or lust
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे
Completely / In every way
संहारीं Verb
Saṃhārīṃ
नाश कर
Destroy
पंडुसुता Noun
Paṇḍusutā
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)
महापापी Adjective
Mahāpāpī
मोठा पापी
Great sinner

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इस महापापी 'काम' (वासना) का पूरी तरह से संहार करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवान श्रीकृष्णांचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, 'काम' (वासना) हा मनुष्याचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. हा केवळ पापाचा उगम नसून तो मनुष्याचे ज्ञान आणि विवेक पूर्णपणे झाकून टाकतो. म्हणूनच याला 'महापापी' असे म्हटले आहे. जोपर्यंत मनात वासना जिवंत आहे, तोपर्यंत मनुष्याला शांती आणि मोक्ष मिळू शकत नाही. म्हणून अर्जुनाला (पंडुसुता) श्रीकृष्णांनी आज्ञा दिली आहे की, या वासनेचा मुळापासून नाश करणे हेच श्रेयस्कर आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या चुकीच्या गोष्टीचा मोह होतो किंवा स्वार्थासाठी दुसऱ्याचे नुकसान करण्याची इच्छा होते, तेव्हा तो 'काम' आहे असे समजावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अभ्यास करण्याऐवजी कॉपी करण्याचा विचार येणे हा 'काम' आहे; अशा विचारांचा वेळीच नाश करणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

इंद्रिये, मन आणि बुद्धी यांच्या आश्रयाने राहणारा 'काम' हा ज्ञानाचा शत्रू कसा आहे, हे सांगताना श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा नाश करण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 229

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | तूं आपुला उचितु जो व्यापारु | तोचि करीं || २२९ ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; perform that very duty which is appropriate for you."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणारा)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / completely
उचितु Adjective
Uchitu
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
व्यापारु Noun
Vyaparu
कर्म / कर्तव्य / व्यवहार
Action / Duty / Occupation

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम कर्म का सर्वथा त्याग मत करो। तुम्हारा जो उचित कर्तव्य है, उसे ही तुम करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला असा उपदेश करतात की, कर्म करणे हे मानवासाठी अपरिहार्य आहे. सृष्टीचे चक्र चालू ठेवण्यासाठी आणि स्वतःच्या प्रगतीसाठी कर्म करणे आवश्यक आहे. ज्ञानी पुरुष देखील लोककल्याणासाठी आपली कर्तव्ये पार पाडतात. म्हणून अर्जुनाने युद्धासारखे आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) सोडू नये. फळाची अपेक्षा न ठेवता, केवळ कर्तव्य भावनेने आपले काम करणे हाच श्रेष्ठ मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता, अभ्यास करणे हे आपले 'उचित कर्म' समजून ते प्रामाणिकपणे पूर्ण करावे. उदाहरण: खेळाडूने विजयापेक्षा खेळातील कौशल्यावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की कर्म टाळणे कोणालाही शक्य नाही, म्हणून त्याने आपले विहित कर्तव्य पार पाडले पाहिजे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 31

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि । धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥

म्हणोनि तूं आतां । कां विचारु करिसी चित्ता । आपुला धर्मु पाहतां । उचित काय ॥

"Therefore, why do you now deliberate in your mind? Considering your own duty, what is appropriate?"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विचारु Noun
Vicharu
विचार
Thought or deliberation
चित्ता Noun
Chitta
मनात
In the mind
धर्मु Noun
Dharmu
कर्तव्य किंवा धर्म
Duty or righteousness
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate or proper

💡 अर्थ

इसलिए अब तुम अपने मन में ऐसा विचार क्यों कर रहे हो? अपने स्वधर्म को देखते हुए तुम्हारे लिए क्या उचित है, यह देखो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला त्याच्या कर्तव्याची जाणीव करून देत आहेत. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, तू विनाकारण मनात संभ्रम का निर्माण करत आहेस? जर तू तुझ्या क्षत्रिय धर्माचा विचार केलास, तर तुला समजेल की या प्रसंगी युद्ध करणे हेच तुझे परम कर्तव्य आहे. स्वधर्माचे पालन करणे हेच मनुष्यासाठी सर्वात कल्याणकारी असते. आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म पार पाडणे हाच खरा मार्ग आहे, असे मार्गदर्शन येथे केले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण आपल्या कर्तव्याबद्दल संभ्रमात असतो, तेव्हा आपल्या मूळ जबाबदाऱ्यांकडे लक्ष देऊन निर्णय घ्यावा. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या काळात खेळाचा मोह सोडून अभ्यास करणे हा त्याचा 'विद्यार्थी धर्म' आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आणि स्वधर्माचे पालन करण्याच्या महत्त्वाची आठवण करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा