←
शुक्रवार, 12 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 23

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः । यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥

जेणें सांडिला अभिमानु । जो विसरला देहभानु । जयाचे अंतःकरणीं ज्ञानु । ठसावलें असे ॥

"He who is unattached, liberated, whose mind is established in knowledge, and who works for the sake of sacrifice—his actions are entirely dissolved."

सांडिला Verb
Sandila
त्याग केला किंवा सोडला
abandoned or cast off
अभिमानु Noun
Abhimanu
अहंकार किंवा गर्व
ego or pride
देहभानु Noun
Dehabhanu
देहाची जाणीव किंवा शरीरासक्ती
body consciousness
अंतःकरणीं Noun
Antahkarani
हृदयात किंवा मनात
in the heart or mind
ठसावलें Verb
Thasavale
स्थिर झाले किंवा बिंबले
firmly established

💡 अर्थ

ज्याने आपला अहंकार सोडून दिला आहे, जो देहाची आसक्ती विसरला आहे आणि ज्याच्या मनात आत्मज्ञान पक्के झाले आहे, असा मनुष्य मुक्त होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, ज्या साधकाने 'मी' आणि 'माझे' हा अहंकार पूर्णपणे त्यागला आहे, तो खऱ्या अर्थाने मुक्त होतो. अशा व्यक्तीला आपल्या शरीराची किंवा भौतिक सुखांची ओढ राहत नाही. त्याचे चित्त सदैव आत्मज्ञानात स्थिर असते. जेव्हा असा ज्ञानी पुरुष कोणतीही कृती करतो, तेव्हा ती केवळ लोककल्याणासाठी किंवा ईश्वराची सेवा (यज्ञ) म्हणून केली जाते. त्यामुळे त्या कर्माचे कोणतेही पाप-पुण्य किंवा फळ त्याला चिकटत नाही, तर ती कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीत विरघळून जातात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना त्याचे श्रेय स्वतःकडे न घेता निस्वार्थ भाव ठेवल्यास मनाला खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अशा व्यक्तीचे वर्णन करत आहेत ज्याची कर्मे त्याला कोणत्याही कर्माच्या बंधनात अडकवत नाहीत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 58

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

तरी कर्मामाजीं अकर्म । आणि अकर्मींचि कर्म । हें जया कळे तोचि परम । पुरुषु जाणावा ॥

"One who perceives inaction in action and action in inaction is the supreme among men."

कर्मामाजीं Noun
Karmamaji
कर्मामध्ये
In action
अकर्म Noun
Akarma
कर्मरहित अवस्था
Inaction
कळे Verb
Kale
समजते
Understands
परम Adjective
Param
श्रेष्ठ
Supreme
पुरुषु Noun
Purushu
मनुष्य
Man

💡 अर्थ

जो कर्मामध्ये अकर्म (कर्म न करणे) आणि अकर्मामध्ये कर्म पाहतो, तोच माणसांमध्ये खरा बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ पुरुष होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य शरीर आणि इंद्रियांनी कर्मे करत असतानाही, 'मी कर्ता नाही' या आत्मज्ञानामुळे कर्माच्या फळापासून अलिप्त राहतो (कर्मात अकर्म पाहणे), आणि जो मनुष्य बाह्यतः कर्म सोडून बसला असला तरी मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो (अकर्मात कर्म पाहणे), या दोघांमधील फरक जो ओळखतो तोच खरा ज्ञानी आहे. असा पुरुष सर्व कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरण: घरातील कामे करताना ती केवळ जबाबदारी म्हणून न करता, ती ईश्वराची सेवा आहे या भावनेने केल्यास कर्माचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 160

म्हणौनि संशयापरौते । कांहींचि पाप नाहीं एथें । हा विनाशाची वाटे । पाडितु असे ॥ १६० ॥

"Therefore, there is no sin beyond doubt; it leads one onto the path of ruin."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
संशयापरौते Noun
Saṁśayāparautē
संशयापेक्षा
More than doubt
पाप Noun
Pāpa
पाप
Sin
विनाशाची Noun
Vināśācī
नाशाच्या
Of destruction
वाटे Noun
Vāṭē
मार्गावर
On the path
पाडितु Verb
Pāḍitu
पाडतो किंवा नेतो
Throws or leads

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे दुसरे कोणतेही पाप या जगात नाही. हा संशय माणसाला विनाशाच्या मार्गावर नेऊन सोडतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे भयंकर परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू किंवा पाप नाही. संशय हा माणसाच्या बुद्धीला ग्रासतो, ज्यामुळे त्याची निर्णयक्षमता नष्ट होते. ज्याच्या मनात संशय घर करतो, तो सत्यापासून दूर जातो आणि अखेर स्वतःचा नाश करून घेतो. हा संशय माणसाला अधोगतीच्या मार्गावर ढकलणारा सर्वात मोठा अडथळा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण स्वतःच्या क्षमतेवर किंवा आपल्या ध्येयावर सतत संशय घेतला, तर आपण कधीही यशस्वी होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने जर अभ्यासाच्या पद्धतीवर सतत संशय घेतला, तर तो एकाग्रतेने अभ्यास करू शकणार नाही आणि परीक्षेत अपयशी ठरेल.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील 'संशयात्मा विनश्यति' या श्लोकावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज संशयाचे गांभीर्य आणि त्याचे घातक परिणाम सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा