←
गुरुवार, 04 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 17

यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ १७ ॥

जेणें आपणपें देखिलें । देखौनि आपणपेंचि जाहलें । तया कर्तव्य उरले । कांहींच नाहीं ॥ १७ ॥

"He who has seen the Self, and having seen, has become the Self, for him no duty remains."

आपणपें Noun
Aapanpe
स्वतःला (आत्म्याला)
To the Self
देखिलें Verb
Dekhile
पाहिले किंवा अनुभवले
Saw or experienced
जाहलें Verb
Jahale
झाले किंवा बनले
Became
तया Pronoun
Taya
त्याला
To him
कर्तव्य Noun
Kartavya
करण्यासारखे काम
Duty or obligation
उरले Verb
Urale
शिल्लक राहिले
Remained

💡 अर्थ

जिसने स्वयं को जान लिया है और जो स्वयं में ही स्थित हो गया है, उसके लिए कोई कर्तव्य शेष नहीं रहता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाची स्थिती स्पष्ट करतात. जो मनुष्य आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेतो, तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. अशा स्थितीत त्याच्यासाठी 'मी' आणि 'जग' हा भेद संपतो. ज्याला स्वतःबाहेर काहीही मिळवायचे उरले नाही, त्याला कोणतेही कर्म करण्याचे बंधन राहत नाही. तो कर्माच्या पलीकडे गेलेला असतो आणि त्याचे जीवन सहज स्फूर्तीने चालते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादे काम केवळ आनंदासाठी करतो आणि त्यातून काही मिळवण्याची हाव नसते, तेव्हा ते काम ओझे वाटत नाही. उदाहरणार्थ, एखादा कलाकार जेव्हा आपल्या कलेत हरवून जातो, तेव्हा त्याला वेळेचे किंवा कष्टाचे भान राहत नाही, तेच त्याचे आत्मसुख असते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अशा व्यक्तीबद्दल सांगत आहेत जिने आत्मज्ञान प्राप्त केले आहे आणि जिला आता कर्माचे बंधन उरलेले नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 138

जैसा कडाडिला विजुचा लोळु | न धरे कोणाचिया हाताचा मेळु | तैसा तो आत्मप्रकाशाचा सुकाळु | कोंदला असे ||

"As a flash of lightning strikes and cannot be held by any hand, so is the abundance of the light of the Self, densely pervading all."

कडाडिला Verb
Kadadila
कडाडून चमकलेला
Flashed intensely
विजुचा Noun
Vijucha
विजेचा
Of lightning
लोळु Noun
Lolu
झोत किंवा गोळा
Flash or mass
आत्मप्रकाशाचा Noun
Atmaprakashacha
आत्मज्ञानाच्या प्रकाशाचा
Of the light of the Self
सुकाळु Noun
Sukalu
समृद्धी किंवा मुबलकता
Abundance
कोंदला Verb
Kondala
दाटून भरलेला
Densely packed or pervaded

💡 अर्थ

जैसे बिजली की कड़कती चमक को कोई हाथ से नहीं पकड़ सकता, वैसे ही आत्म-प्रकाश की प्रचुरता अत्यंत व्यापक और तेजस्वी होती है।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मस्वरूपाच्या तेजाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कडाडून चमकणाऱ्या विजेचा झोत इतका प्रबळ असतो की त्याला कोणीही आपल्या हाताने पकडू शकत नाही किंवा रोखू शकत नाही, अगदी तसेच आत्मप्रकाशाचे स्वरूप असते. हा आत्मप्रकाश अत्यंत शुद्ध, स्वयंभू आणि सर्वव्यापी आहे. जेव्हा एखाद्या साधकाला आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला या दिव्य आणि अमर्याद प्रकाशाचा अनुभव येतो, जो मानवी बुद्धी किंवा इंद्रियांच्या पकडीत येत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्यातील आंतरिक शक्ती आणि आत्मविश्वासाला ओळखा. ज्याप्रमाणे वीज कोणालाही रोखता येत नाही, त्याचप्रमाणे तुमच्यातील जिद्द आणि ज्ञान इतके प्रबळ ठेवा की बाह्य संकटे तुम्हाला रोखू शकणार नाहीत.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीतील तेजाचे आणि त्याच्या अफाट स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 291

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥

जैसा समुद्रु भरला । तरी न सांडी आपुली वेला । तैसा क्षोभु न पावे क्षोभला । कामे येणे ॥

"As the ocean, though being filled by waters, remains unmoved and established in its bounds, so he into whom all desires enter, but who remains undisturbed, attains peace."

समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
वेला Noun
Vela
मर्यादा किंवा किनारा
Boundary or Shore
सांडी Verb
Saandi
सोडणे
To abandon or leave
क्षोभु Noun
Khshobhu
खळबळ किंवा अस्वस्थता
Agitation or disturbance
कामे Noun
Kaame
इच्छा किंवा वासना
Desires

💡 अर्थ

जैसे समुद्र नदियों के जल से निरंतर भरने पर भी अपनी मर्यादा नहीं छोड़ता और स्थिर रहता है, वैसे ही जिस मनुष्य के मन में इच्छाएं उसे विचलित नहीं करतीं, वही परम शांति प्राप्त करता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) उत्तम उदाहरण देतात. पावसाळ्यात अनेक नद्यांचे पाणी समुद्राला येऊन मिळते, तरीही समुद्र आपली पातळी ओलांडत नाही किंवा अस्वस्थ होत नाही. तो आपल्या गंभीर स्वरूपात स्थिर असतो. त्याचप्रमाणे, ज्ञानी पुरुषाच्या समोर अनेक विषयांच्या इच्छा किंवा प्रलोभने आली, तरी त्याचे अंत:करण डगमगत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपात इतका तृप्त असतो की बाह्य जगातील बदल त्याला विचलित करू शकत नाहीत. जो मनुष्य अशा प्रकारे इच्छांच्या आहारी जात नाही, तोच जीवनात शाश्वत शांती अनुभवू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कितीही प्रलोभने किंवा कठीण प्रसंग आले तरी आपल्या तत्त्वांशी ठाम राहावे. उदाहरणार्थ, सोशल मीडियावरील ग्लॅमर पाहून स्वतःच्या साध्या राहणीमानाबद्दल दुःख न मानता आपल्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन त्याचे मानसिक स्थैर्य स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा