←
सोमवार, 25 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 23

साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां चांगु । परी अज्ञानासी हा भेदु । देखणें असे ॥

"Therefore, Sannyasa and Yoga are indeed one; but this distinction is seen only by the ignorant."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sannyasu
कर्माचा त्याग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
निष्काम कर्मयोग
Path of selfless action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
One and the same
अज्ञानासी Noun
Ajnanasi
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
भेदु Noun
Bhedu
फरक किंवा द्वैत
Difference or duality
देखणें Verb
Dekhane
दिसणे किंवा अनुभवणे
To see or perceive

💡 अर्थ

इसलिए संन्यास और योग वास्तव में एक ही हैं; परंतु अज्ञानियों को ही इनमें भेद दिखाई देता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्माचा त्याग (संन्यास) आणि निष्काम कर्म (योग) हे दोन्ही मार्ग मुळात एकच आहेत. ज्याप्रमाणे एकाच नाण्याच्या दोन बाजू असतात, तद्वतच हे दोन्ही मार्ग एकाच परम सत्याकडे नेतात. सामान्यतः लोकांना वाटते की संन्यास म्हणजे सर्व सोडून देणे आणि योग म्हणजे कर्म करणे, म्हणून ते भिन्न आहेत. परंतु, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला समजते की दोन्हीचे अंतिम फळ 'मोक्ष' हेच आहे. केवळ ज्यांच्याकडे ज्ञानाचा अभाव आहे, त्यांनाच या दोन मार्गांत द्वैत किंवा फरक जाणवतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण एखादे काम करताना ते 'माझे कर्तव्य' म्हणून केले (योग) किंवा 'मी कर्ता नाही' या भावनेने केले (संन्यास), तर दोन्हीचे परिणाम सारखेच असतात. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ईश्वराची सेवा म्हणून करणे हा योग आहे आणि त्यात गुंतून न पडणे हा संन्यास आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या माध्यमातून) स्पष्ट करतात की संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील भेद वरवरचा असून तो केवळ अज्ञानी लोकांनाच दिसतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 315

म्हणोनि इंद्रियांचा निग्रहो । जयासी जाहला असे पाहो । तयाचिये ठायीं स्थिर राहो । प्रज्ञा जाणा ॥ ३१५ ॥

"Therefore, one who has achieved mastery over the senses, know that their wisdom is steady."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
इंद्रियांचा
Of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
संयम किंवा ताबा
Restraint or control
जयासी Pronoun
Jayasi
ज्याला
To whom
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
Steady or stable
प्रज्ञा Noun
Prajna
बुद्धी
Wisdom or intellect

💡 अर्थ

इसलिए, जिस मनुष्य ने अपनी इंद्रियों पर पूर्ण नियंत्रण प्राप्त कर लिया है, उसकी बुद्धि स्थिर जाननी चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानासाठी इंद्रियनिग्रह अत्यंत आवश्यक आहे. जो साधक आपली पाचही ज्ञानेंद्रिये विषयांच्या मोहापासून बाजूला काढून स्वतःच्या ताब्यात ठेवतो, त्याचीच प्रज्ञा (बुद्धी) परमात्म्याच्या ठिकाणी स्थिर होते. जसा कासव आपले पाय संकटाच्या वेळी पोटात ओढून घेतो, तसाच जो इंद्रियांना आवरतो, तोच खरा स्थितप्रज्ञ होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

परीक्षेच्या काळात टीव्ही किंवा खेळाचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे इंद्रियनिग्रहाचे एक उत्तम उदाहरण आहे. यामुळे आपली बुद्धी एकाग्र होते.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाचे लक्षण सांगताना इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व अधोरेखित करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 89

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानअसिनात्मनः । छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहला । हा संशयो हृदयीं संचला । तो ज्ञानशस्त्रें आपुलां । संहारु कीजे ॥ ८९ ॥

"Therefore, this doubt that has arisen from ignorance and is settled in the heart, should be destroyed with the weapon of knowledge."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयो Noun
Sanshayo
संशय किंवा शंका
Doubt
हृदयीं Noun
Hrudayi
मनात किंवा अंतःकरणात
In the heart or mind
ज्ञानशस्त्रें Noun
Jnanashastre
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
संहारु Noun
Sanharu
नाश किंवा विनाश
Destruction
कीजे Verb
Kije
करावा
Should be done

💡 अर्थ

इसलिए अज्ञान से उत्पन्न और हृदय में स्थित इस संशय को अपने ज्ञान रूपी शस्त्र से नष्ट कर डालो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मनुष्याच्या मनातील संशय हा केवळ अज्ञानातून जन्माला येतो. हा संशय आत्मस्वरूपाच्या विस्मरणाने दृढ होतो आणि प्रगतीच्या मार्गात अडथळा ठरतो. ज्याप्रमाणे अंधार घालवण्यासाठी प्रकाशाची गरज असते, त्याप्रमाणे अज्ञानामुळे निर्माण झालेला संशय नष्ट करण्यासाठी 'विवेक' आणि 'आत्मज्ञान' या शस्त्रांचा वापर करणे आवश्यक आहे. जोपर्यंत मनात संशय आहे, तोपर्यंत कर्मयोग साध्य होत नाही, म्हणून ज्ञानाने त्याचा संहार करणे हाच एकमेव मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना किंवा एखादे नवीन काम करताना 'मला हे जमेल का?' असा संशय मनात आला, तर विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवून तो संशय दूर करावा आणि आत्मविश्वासाने कामाला लागावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अज्ञानातून उत्पन्न झालेला संशय आत्मज्ञानाच्या तलवारीने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा