←
रविवार, 24 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 155

तैसे कर्म तरी कीजे । परि कर्तेपण न भजिजे । मग तेणें न बाधिजे । संन्यासी जैसा ॥

"Perform actions in that manner, but do not embrace the sense of doership; then you shall not be bound by them, just like a Sannyasi."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
In that manner
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or duty
कर्तेपण Noun
Kartepan
मी कर्ता आहे हा भाव
Sense of doership
भजिजे Verb
Bhajije
स्वीकारणे किंवा धरणे
To embrace or hold
बाधिजे Verb
Badhije
अडकणे किंवा बंधन होणे
To be bound or affected
संन्यासी Noun
Sannyasi
विरक्त किंवा त्यागी पुरुष
Renunciant

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे संन्यासी कर्म करतो पण आपण ते करत आहोत असा अहंकार बाळगत नाही, त्याप्रमाणे तू सुद्धा कर्म कर म्हणजे तुला कर्माचे बंधन लागणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित कर्मे (कर्तव्ये) अवश्य करावीत, परंतु ती करताना 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार किंवा 'मी हे केले' हा भाव पूर्णपणे सोडून द्यावा. जेव्हा आपण कर्माचे फळ आणि कर्तेपण ईश्वराला अर्पण करतो, तेव्हा ती कर्मे आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत. ज्याप्रमाणे एक खरा संन्यासी बाह्यतः सर्व व्यवहार करत असूनही अंतर्यामी पूर्णपणे अलिप्त असतो, तशीच स्थिती साधकाने प्राप्त करून घ्यावी, जेणेकरून कर्माचे चांगले-वाईट परिणाम त्याला बाधणार नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मी हे करतोय' असे म्हणण्याऐवजी 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने काम केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्यासाठी न खेळता आपला खेळ उत्तम करण्यासाठी मेहनत घेतली, तर पराभवाचे दुःख त्याला बाधत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त कसे व्हायचे आणि कर्तेपणाचा अहंकार कसा सोडायचा याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 210

म्हणौनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म न सांडितां निभ्रांत। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes by occasion, perform that action certainly without abandoning it."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / शास्त्रशुद्ध
Appropriate / Right
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarēṅkarūni
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / वाट्याला आलेले
Obtained / Presented
निभ्रांत Adverb
Nibhrānta
नि:शंकपणे / खात्रीने
Without doubt / Certainly
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे / करावे
Should perform / Practice

💡 अर्थ

म्हणून जे काम योग्य आहे आणि वेळेनुसार आपल्यासमोर आले आहे, ते काम न टाळता मनापासून पूर्ण करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे शास्त्रशुद्ध आणि नैतिकदृष्ट्या 'उचित' (योग्य) आहे, अशा कर्मांची निवड करावी. 'अवसरेंकरूनि प्राप्त' म्हणजे परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार जे कर्तव्य आपल्या वाट्याला येते, त्यापासून पळ काढू नये. ते कर्म 'निभ्रांत' म्हणजे कोणत्याही संशयाशिवाय किंवा गोंधळाशिवाय पूर्ण करावे. कर्म सोडून देणे हा मार्ग नसून, ते फळाची आशा न धरता आणि योग्य रीतीने करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात आणि परीक्षेची वेळ जवळ आली आहे. अशा वेळी अभ्यास करणे हे तुमचे 'प्राप्त' आणि 'उचित' कर्म आहे. आळस न करता किंवा अभ्यासाचा कंटाळा न करता ते कर्तव्य पार पाडणे म्हणजे या ओवीचा अवलंब करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने लोकसंग्रहासाठी आपली विहित कर्मे कशी करावीत, याचे मार्गदर्शन करताना माऊली हा सिद्धांत मांडतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 62

जैसीं बीजें विरूढलीं भूमी । तैसीं कर्में आचरतां आम्ही । परि तीं न होती फळगामी । संन्यासु तो ॥

"As seeds sown in the earth grow, so do the actions we perform; but if they do not result in the fruit of bondage, that is true renunciation."

जैसीं Adverb
Jaisīṃ
ज्याप्रमाणे
Just as
बीजें Noun
Bījēṃ
बिया
Seeds
भूमी Noun
Bhūmī
जमीन
Earth/Ground
कर्में Noun
Karmēṃ
कार्ये/कर्मे
Actions
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
करताना/आचरण करताना
Performing
फळगामी Adjective
Phaḷagāmī
फळ देणारी/बंधनात टाकणारी
Result-oriented/Binding
संन्यासु Noun
Sannyāsu
त्याग/संन्यास
Renunciation

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे जमिनीत पेरलेल्या बियांतून झाड येते, त्याप्रमाणे आपण केलेल्या कर्मांचे फळ आपल्याला मिळते. पण जर ही कर्मे आपल्याला फळाच्या बंधनात अडकवत नसतील, तर त्यालाच खरा संन्यास म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे संन्यासाची अत्यंत सूक्ष्म व्याख्या स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोक कर्म सोडण्याला संन्यास समजतात, पण महाराज म्हणतात की कर्म करणे हा मानवी स्वभाव आहे. जसे जमिनीत बीज पेरले की ते उगवतेच, तसे कर्म केले की त्याचे फळ मिळतेच. परंतु, जर कर्म अशा प्रकारे केले की त्याचे फळ आपल्याला संसारात किंवा अहंकारात अडकवणार नाही, तर ते कर्म असूनही अकर्म ठरते. फळाची आसक्ती सोडून आणि ईश्वरा अर्पण बुद्धीने कर्म करणे, हाच खरा संन्यास आहे. कर्माचा त्याग नव्हे, तर कर्माच्या फळाचा आणि कर्तेपणाच्या अहंकाराचा त्याग म्हणजे संन्यास होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' या फळाची चिंता करण्यापेक्षा 'मी माझे काम किती प्रामाणिकपणे करतोय' यावर लक्ष देणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना त्या बदल्यात त्यानेही आपल्याला कधीतरी मदत करावी ही अपेक्षा न ठेवणे, हा या ओवीचा सराव आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे आणि निष्काम कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा