←
सोमवार, 25 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 90

म्हणोनि कर्माचां ठायीं । जे हे अकर्तृत्व पाही । ते सहजचि आहे ठायीं । आत्मस्वरूपीं ॥ ९० ॥

"Therefore, see that this non-doership in the midst of actions is naturally present in the nature of the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्माच्या
Of actions
अकर्तृत्व Noun
Akartrutva
न करण्याचे तत्व
Non-doership
पाही Verb
Pahi
पहा किंवा समज
See or understand
सहजचि Adverb
Sahajachi
नैसर्गिकरित्या
Naturally
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
आत्म्याच्या स्वरूपात
In the nature of the soul

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या ठिकाणी जे हे अकर्तेपण (मी करत नाही ही भावना) आहे, ते आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी नैसर्गिकरित्याच आहे असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे शुद्ध स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जरी शरीर, इंद्रिये आणि बुद्धी विविध कर्मे करत असली, तरी आत्मा हा स्वतः काहीही करत नाही. तो केवळ साक्षी असतो. हे 'अकर्तृत्व' (न करण्याचे तत्व) आत्म्याच्या मूळ स्वभावातच आहे. ज्याप्रमाणे सूर्य प्रकाश देतो पण तो कर्मात अडकत नाही, त्याप्रमाणे आत्मा कर्मांपासून अलिप्त असतो. हे ज्ञान प्राप्त होणे म्हणजेच मोक्षाच्या मार्गावर चालणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे केले' असा अहंकार न बाळगता, आपण केवळ एक माध्यम आहोत ही भावना ठेवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःच्या कष्टाचा गर्व न करता, मिळालेली बुद्धी आणि परिस्थिती ही ईश्वरी देणगी आहे असे मानल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

शरीराद्वारे होणाऱ्या कर्मांच्या पलीकडे आत्मा कसा अकर्ता आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 223

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥

हें शस्त्रें न तोडवे । अग्नीनें न जळवे । पाणीनें न भिजवे । वारा न शोषी ॥ २२३ ॥

"This cannot be cut by weapons, nor burnt by fire; it cannot be wetted by water, nor dried by the wind."

हें Pronoun
He
हा (आत्मा)
This (Soul)
शस्त्रें Noun
Shastre
शस्त्राने
By weapons
तोडवे Verb
Todave
कापले जाणे
To be cut
अग्नीनें Noun
Agnine
आगीने
By fire
जळवे Verb
Jalave
जाळले जाणे
To be burnt
भिजवे Verb
Bhijave
ओले होणे
To be wetted
शोषी Verb
Shoshi
सुकवणे
To dry up

💡 अर्थ

या आत्म्याला शस्त्रे तोडू शकत नाहीत, अग्नी जाळू शकत नाही, पाणी भिजवू शकत नाही आणि वारा सुकवू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी आणि अभेद्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, आत्मा हा भौतिक पदार्थांच्या पलीकडचा आहे. ज्याप्रमाणे आपण एखादी वस्तू शस्त्राने कापतो, तसे आत्म्याला कापता येत नाही कारण तो निराकार आहे. अग्नी त्याला स्पर्श करू शकत नाही, पाणी त्याला ओले करू शकत नाही आणि वारा त्याला सुकवू शकत नाही. थोडक्यात, निसर्गातील कोणतीही शक्ती आत्म्याचा नाश करू शकत नाही. हे आत्मतत्त्व शाश्वत आणि अनंत आहे, हेच अर्जुनाला समजावून सांगितले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला शारीरिक किंवा मानसिक त्रास होतो, तेव्हा 'मी केवळ हे शरीर नसून एक अविनाशी आत्मा आहे' हा विचार केल्यास भीती आणि दुःख कमी होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रिय वस्तूचे नुकसान झाले तरी स्वतःचे आंतरिक धैर्य ढळू न देणे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील श्लोकावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याचे अमरत्व अर्जुनाला पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 37

काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥

हा कामु तो हा क्रोधु । जो हा अज्ञानाचा बाधु । जो चैतन्याचा विरोधु । मांडूनि असे ॥

"This is desire, this is anger; which is the affliction of ignorance, and which stands opposing the pure consciousness."

कामु Noun
Kamu
काम किंवा तीव्र इच्छा
Desire or Lust
क्रोधु Noun
Krodhu
राग किंवा संताप
Anger
अज्ञानाचा Noun
Ajnanacha
अज्ञानाचा किंवा अविद्येचा
Of ignorance
बाधु Noun
Badhu
अडथळा किंवा पीडा
Obstacle or Affliction
चैतन्याचा Noun
Chaitanyacha
आत्मस्वरूपाचा किंवा शुद्ध जाणीवेचा
Of pure consciousness
विरोधु Noun
Virodhu
शत्रू किंवा विरोध करणारा
Opposition or Enemy

💡 अर्थ

हा काम (वासना) आणि हाच क्रोध (राग) आहे, जो अज्ञानामुळे निर्माण होतो आणि आत्मज्ञानाच्या मार्गात अडथळा निर्माण करतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मनुष्याच्या प्रगतीतील सर्वात मोठे शत्रू म्हणजे काम आणि क्रोध आहेत. हे दोन्ही रजोगुणापासून उत्पन्न होतात. ते केवळ अज्ञानाचे लक्षण नसून, ते आपल्यातील शुद्ध चैतन्याला (आत्म्याला) झाकून टाकतात. जसा धूर अग्नीला झाकतो किंवा आरशावरची धूळ प्रतिबिंबाला स्पष्ट दिसू देत नाही, तसे हे विकार मानवी बुद्धीला भ्रष्ट करतात आणि सत्याचा मार्ग रोखतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचा अति लोभ सुटतो किंवा राग येतो, तेव्हा आपण शांत राहून विचार केला पाहिजे की हे विकार आपल्या प्रगतीला रोखत आहेत. उदाहरणार्थ, रागाच्या भरात कोणालाही चुकीचे शब्द बोलण्याऐवजी मौन पाळणे हा यावर उत्तम उपाय आहे.

📌 संदर्भ

मनुष्याची इच्छा नसतानाही त्याच्याकडून पाप का घडते, याचे उत्तर देताना श्रीकृष्ण काम आणि क्रोधाचा उल्लेख करतात, ज्याचे विवरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा