🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थितप्रज्ञाच्या अलिप्ततेचे (Detachment) अत्यंत मार्मिक उदाहरण देतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे जलचर प्राणी अहोरात्र पाण्यातच राहतात, पण त्यांच्या शरीराला पाणी चिकटत नाही किंवा ते पाण्याने भिजून कुजत नाहीत, अगदी त्याचप्रमाणे ज्याचे ज्ञान स्थिर झाले आहे असा पुरुष संसारात सर्व व्यवहार करतो. तो लोकांशी बोलतो, कार्ये करतो, पण संसारातील माया, मोह, राग किंवा द्वेष त्याला स्पर्श करू शकत नाहीत. त्याचे अंत:करण आत्मस्वरूपात स्थिर असल्याने तो जगाच्या द्वैतापासून मुक्त राहून संसारात वावरतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना आपण कामात पूर्णपणे लक्ष द्यावे, पण त्या कामाच्या परिणामात किंवा फळात इतके अडकू नये की त्यामुळे आपल्याला मानसिक त्रास होईल. उदाहरणार्थ, ऑफिसमधील राजकारणात किंवा वादात राहूनही आपले मन शांत ठेवणे म्हणजे संसारात असूनही अलिप्त राहणे होय.

स्थितप्रज्ञ पुरुष संसारात कसा वागतो आणि तो संसाराच्या मोहापासून कसा दूर राहतो, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप आणि देहाचे पालटणारे स्वरूप स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एकाच शरीरात बालपण संपून तारुण्य येते आणि तारुण्य संपून वृद्धत्व येते, तरीही आतला 'मी' (आत्मा) बदलत नाही. त्याचप्रमाणे मृत्यू म्हणजे केवळ एका जुन्या देहातून दुसऱ्या नवीन देहात जाणे होय. ज्याला हे सत्य उमजते, तो ज्ञानी पुरुष मृत्यूच्या कल्पनेने डगमगत नाही किंवा मोह पावत नाही.

आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या शारीरिक बदलांना किंवा परिस्थितीतील बदलांना घाबरू नये. उदाहरणार्थ, जसे आपण जुने कपडे बदलून नवीन घालतो, तसेच जीवन पुढे सरकत असते हे लक्षात ठेवून शांत राहावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराच्या बदलत्या अवस्थांमधील फरक समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीमध्ये पांडव सैन्यातील प्रमुख योद्ध्यांच्या आगमनाचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर केवळ मुख्य पांडवच नव्हते, तर त्यांना साथ देण्यासाठी राजा द्रुपद, द्रौपदीचे पाच पुत्र (प्रतिविंध्य, सुतसोम, श्रुतकर्मा, शतानीक आणि श्रुतसेन) आणि सुभद्रेचा पराक्रमी पुत्र अभिमन्यू हे सर्व आपापल्या चतुरंग सेनेसह उपस्थित झाले होते. हे वर्णन पांडव पक्षाची शक्ती आणि धर्माच्या रक्षणासाठी जमलेली एकजूट दर्शवते.

जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या ध्येयासाठी काम करतो, तेव्हा सर्वांनी मिळून आपली शक्ती एकवटणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, शाळेच्या एखाद्या मोठ्या प्रकल्पात सर्व विद्यार्थ्यांनी आपापल्या कौशल्यासह एकत्र येऊन काम केल्यास यश निश्चित मिळते.

कुरुक्षेत्रावर पांडव पक्षातील महान योद्ध्यांच्या आणि त्यांच्या सैन्याच्या आगमनाचे वर्णन.