←
बुधवार, 13 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 3

तोचि हा योगु पुरातनु | तुज सांगितला म्यां पूर्णु | जो भक्तु तूं आणि प्राणमित्रु | म्हणऊनि गुह्य ||

"That same ancient Yoga is today declared by Me to thee; for thou art My devotee and My friend; it is a supreme secret."

योगु Noun
Yogu
योग / आध्यात्मिक मार्ग
Yoga / Spiritual path
पुरातनु Adjective
Puratanu
अतिशय प्राचीन
Ancient / Eternal
सांगितला Verb
Sangitala
कथन केला / सांगितला
Told / Declared
भक्तु Noun
Bhaktu
भक्ती करणारा
Devotee
प्राणमित्रु Noun
Pranamitru
जीवाभावाचा मित्र
Dear friend / Bosom friend
गुह्य Noun
Guhya
रहस्य / गुपित
Secret / Mystery

💡 अर्थ

हाच तो प्राचीन योग मी तुला आज पूर्णपणे सांगितला आहे. तू माझा भक्त आणि अत्यंत जवळचा मित्र आहेस, म्हणूनच मी हे रहस्य तुला सांगितले आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्या प्राचीन योगाबद्दल सांगत आहेत जो काळाच्या ओघात लुप्त झाला होता. श्रीकृष्ण म्हणतात की, हा योग नवीन नाही तर तोच पुरातन योग आहे जो मी पूर्वी विवस्वानाला सांगितला होता. अर्जुनालाच हे ज्ञान देण्याचे कारण म्हणजे अर्जुनाची श्रीकृष्णावरील अनन्य भक्ती आणि त्यांची अतूट मैत्री. आध्यात्मिक गुपिते किंवा सखोल ज्ञान हे केवळ अशाच व्यक्तीला दिले जाते ज्याच्या मनात श्रद्धा आणि प्रेम असते. अर्जुन हा श्रीकृष्णाचा 'प्राणमित्र' असल्याने तो या गुह्य ज्ञानाचा खरा अधिकारी ठरला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात खरे ज्ञान आणि मार्गदर्शन मिळवण्यासाठी समोरच्या व्यक्तीबद्दल आदर आणि मैत्रीची भावना असणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जेव्हा एखादा विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांशी प्रामाणिक राहतो, तेव्हाच त्याला विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हे प्राचीन योगाचे रहस्य का सांगत आहेत, याचे कारण या ओवीत स्पष्ट केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 154

जैसा कापुराचा कण । अग्नी लागे तेचि क्षण । मग अग्नीचि होऊनि जाय आपण । तैसे तया ॥

"As a grain of camphor, the moment it touches fire, becomes the fire itself; so it happens to the mind of the realized soul."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as / Like
कापुराचा Noun
Kapuracha
कापराचा
Of camphor
क्षण Noun
Kshan
पळ किंवा वेळ
Moment
अग्नी Noun
Agni
विस्तव
Fire
आपण Pronoun
Aapan
स्वतः
Self / Itself
तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
Similarly

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कापराचा तुकडा अग्नीला स्पर्श करताच स्वतः अग्नी बनतो, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाचे मन आत्मस्वरूपात विरघळून जाते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'तन्मयतेचे' किंवा अद्वैत स्थितीचे अत्यंत सुंदर उदाहरण देतात. कापूर जेव्हा अग्नीच्या संपर्कात येतो, तेव्हा तो जळून राख मागे ठेवत नाही, तर तो स्वतः अग्नीच होऊन जातो. तिथे कापूर आणि अग्नी असा भेद उरत नाही. त्याचप्रमाणे, जेव्हा एखाद्या साधकाची बुद्धी किंवा मन विषयांचा त्याग करून आत्मतत्वाचा अनुभव घेते, तेव्हा ते मन आपले स्वतंत्र अस्तित्व विसरून परमात्म्याशी एकरूप होते. ही अवस्था केवळ माहिती मिळवणे नसून, पूर्णपणे त्या सत्यात विलीन होणे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी त्यात 'एकरूप' होणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी जेव्हा अभ्यासात इतका मग्न होतो की त्याला आजूबाजूच्या जगाचा विसर पडतो, तेव्हाच त्याला त्या विषयाचे खरे ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाचे मन परमात्म्याशी कसे एकरूप होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 110

जेथ विषयांचे नाव नाही। आणि इंद्रियांची गोठी नाही। तेथ मन हे आपणची पाही। आपणयाते॥

"Where there is no trace of sensory objects and no talk of the senses, there the mind beholds itself by itself."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
विषयांचे Noun
Vishayanche
भोगाच्या वस्तूंचे
Of sensory objects
इंद्रियांची Noun
Indriyanchi
ज्ञानेंद्रियांची
Of the senses
गोठी Noun
Gothi
गोष्ट किंवा चर्चा
Talk or mention
पाही Verb
Pahi
पाहते
Sees
आपणयाते Pronoun
Aapanyate
स्वतःला
To oneself

💡 अर्थ

अशा स्थितीत जिथे विषयांची ओढ नसते आणि इंद्रियांचा गोंधळ नसतो, तिथे मन स्वतःमध्येच मग्न होऊन स्वतःलाच पाहू लागते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराच्या किंवा खोल ध्यानाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. जेव्हा साधक योगाभ्यासाने अंतर्मुख होतो, तेव्हा बाह्य जगातील विषय (शब्द, स्पर्श, रूप इ.) त्याच्यासाठी उरत नाहीत. इंद्रियांचे व्यापार पूर्णपणे थांबतात. अशा वेळी मन बाहेर न भटकता स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर होते. हे 'स्वये स्वयंप्रकाश' होणे आहे, जिथे मन स्वतःच स्वतःचा आरसा बनते आणि आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण खूप गोंधळलेले असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केल्यास मनाला शांती मिळते. उदाहरण: अभ्यासाला बसण्यापूर्वी ५ मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्याने एकाग्रता वाढते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज ध्यानाच्या अशा स्थितीचे वर्णन करत आहेत जिथे मन बाह्य जगापासून विलग होऊन आत्मस्वरूपात विलीन होते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा