←
गुरुवार, 07 मार्च 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 121

म्हणौनि जे जे उचित । आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त । तें कर्म आचरतां विहित । न सांडिजे गा ॥ १२१ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and has come to you by occasion, do not abandon that prescribed duty while performing it."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarēṅkarūni
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले किंवा वाट्याला आलेले
Obtained
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे
Should be abandoned

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित है और समय के अनुसार प्राप्त हुआ है, उस विहित कर्म का आचरण करते हुए उसे छोड़ना नहीं चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, अशा कर्मांचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्म म्हणजे जे शास्त्राने किंवा धर्माने विहित केलेले आहे. अशी कर्मे फळाची आशा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे. कर्माचा कंटाळा करणे किंवा जबाबदारी टाळणे हे प्रगतीच्या मार्गातील अडथळे आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक कर्मचारी आहात आणि तुमच्याकडे एखादे कठीण काम आले आहे, तर ते काम टाळण्याऐवजी आपली जबाबदारी समजून पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून विहित कर्माचे समर्थन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 190

म्हणौनि संशयापरौते । कांहींचि पाप नाहीं एथें । हा विनाशाची वाटे । सुवावयासी ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; it is the very path to destruction."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoṇi
म्हणून
Therefore
संशयापरौते Noun
Saṁśayāparautē
संशयापेक्षा
Than doubt
पाप Noun
Pāpa
पाप / दोष
Sin
विनाशाची Noun
Vināśācī
नाशाची
Of destruction
वाटे Noun
Vāṭē
मार्ग / रस्ता
Path
सुवावयासी Verb
Suvāvayāsī
नेण्यासाठी
To lead into

💡 अर्थ

इसलिए इस संसार में संशय से बढ़कर कोई पाप नहीं है; यह विनाश के मार्ग पर ले जाने वाला है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीमध्ये संशयाचे घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या प्रगतीमध्ये संशय हा सर्वात मोठा अडथळा आणि सर्वात मोठे पाप आहे. ज्याप्रमाणे एखादा रस्ता माणसाला खोल दरीत नेऊन पाडतो, त्याचप्रमाणे संशय माणसाच्या बुद्धीला भ्रष्ट करून त्याला विनाशाकडे नेतो. संशयामुळे माणसाचा स्वतःवरचा आणि सत्यावरचा विश्वास उडतो, ज्यामुळे त्याचे ऐहिक आणि पारलौकिक दोन्ही प्रकारचे नुकसान होते. म्हणून साधकाने ज्ञानाच्या तलवारीने या संशयाचा नाश केला पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण आपल्या ध्येयाबद्दल किंवा क्षमतेबद्दल सतत संशय घेतला, तर आपण कधीही प्रगती करू शकणार नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने जर मैदानात उतरताना 'मी जिंकेन की नाही' असा संशय मनात ठेवला, तर तो पूर्ण ताकदीने खेळू शकणार नाही आणि त्याचा पराभव निश्चित होईल.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानाच्या मार्गात संशय हा कसा सर्वात मोठा शत्रू आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 154

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि आतां | अनुष्ठिजे || १५४ ||

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग मुळीच करू नकोस; परंतु फळाची आशा सोडून आता त्याचे आचरण कर.

"Therefore, O Archer, this action should not be abandoned at all; but perform it now, having renounced the hope for the fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / To give up
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / Completely
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे / करावे
Should be performed / practiced
आशा Noun
Asha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम कर्म का त्याग बिल्कुल न करो; बल्कि फल की आशा छोड़कर अब उसका आचरण करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते अर्जुनाला उद्देशून म्हणतात की, मनुष्य कर्माचा पूर्णपणे त्याग करू शकत नाही आणि तो करणे योग्यही नाही. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाची जी आसक्ती किंवा हाव असते, तिचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: 'मला पहिले यायचे आहे' या विचारापेक्षा 'मला हा विषय नीट समजून घ्यायचा आहे' यावर भर दिल्यास तणाव कमी होतो आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्माची संकल्पना समजावून सांगत आहेत, जिथे कर्मापेक्षा फळाची आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा